اهل شام است بيست و هفت ميل . سپس تا قديد كه در آنجا چاههاى آب است بيست و هفت ميل ، آنگاه تا عسفان كه در آنجا هم چاههاى آب است بيست و چهار ميل . سپس تا بطن مرّ كه چشمه و بركهاى در آنجاست سى و سه ميل و از آنجا تا مكه شانزده ميل . « 1 »
قدامه در اين راه از منازل ياد كرده و فواصل آنها همان گونه است كه ابن خردادبه ياد كرده است : جز آن كه مىگويد : ميان جحفه و قديد بيست و شش ميل و ميان عسفان و بطن مرّ شانزده ميل . با توجه به اين كه دربارهء آبهاى هر منزل چيزهايى مىگويد مخالف آنچه ابن خردادبه گويد . « 2 »
اما ابن رسته ملل را حذف مىكند ولى مىگويد ميان شجره و سياله سى و يك ميل است و ميان سقيا و ابواء نوزده ميل و ميان جحفه و قديد بيست و نه ميل و ميان عسفان و بطن مرّ بيست و چهار ميل . « 3 »
يعقوبى گويد : از مدينه تا مكه ده منزل آبادان و مسكون است . نخستين آنها ذو الحليفه است و حاجيان چون از مدينه بيرون آيند ، در آنجا احرام بندند ، در چهار ميلى مدينه . و از آنجا تا حفيره از منازل بنى فهر از قريش است . و تاملل كه در اين زمان منازل قومى از فرزندان جعفر بن ابى طالب است و تا سياله كه در آنجا قومى از فرزندان حسن بن على بن ابيطالب - ع - زندگى مىكنند و نيز قومى از قريش و ديگران و تا روحاء كه منازل مزينه است و تا رويثه كه قومى از فرزندان عثمان بن عفّان و غير ايشان از عربها هستند و تا صريح كه آن نيز از منازل مزينه است و تا سقيا بنى غفار كه منازل كنانه است و تا ابواء كه منازل اسلم است و تا جحفه كه قومى از بنى سليم در آنجايند و غدير خم در دو ميلى جحفه است از جاده و تا قديه كه در آنجا منازل خزاعه است و تا عسفان و مرّ ظهران كه از منازل كنانه است و از آنجا كه بگذريم به مكه مىرسيم . « 4 »
ملاحظه مىشود كه بيش از ده موضع را برشمرده . فرقش با ابن خردادبه اين است كه فواصل منازل را ننوشته و از روحاء و حفيره و عرج ياد كرده كه ابن خردادبه از آنها ياد نكرده است . اما مقدسى گويد كه از مكه تا بطن مرّ يك منزل است ، سپس تا عسفان يك منزل
هامش
( 1 ) - المسالك ، ص 131 .
( 2 ) - كتاب الخراج ، ص 187 .
( 3 ) - الاعلاق النفيسه ، ص 178 .
( 4 ) - البلدان ، ص 313 ، 314 .