فرمود : جاى محرم شدن اهل شام ، جحفه است و جاى محرم شدن اهل مدينه ذو الحليفه . « 1 »
راه ميان مكه و مدينه بعد از زمان رسول خدا - ص - ثابت نماند . سمهودى از مطرى روايت مىكند ، چون كسى در اين مسجد ، معروف به مسجد غزاله ، باشد ، راه پيامبر - ص - به مكه در طرف چپ اوست ، هرگاه رو به قبله ايستاده باشد و اين راه راه معهود و قديمى بوده است . سپس سقياست سپس ثنيّهء هرشا است كه راه پيامبران است . و گويد كه امروز در اين راه ، مسجدى كه معروف باشد ، جز اين سه مسجد نيست ؛ يعنى غير از مسجد ذو الحليف . گفتم سببش اين است كه حجاج اين راه را ترك كردهاند و از طرف روحاء برنازيه مىگذرند و از آنجا به مضيق الصّفراء ، سپس به بدر و بعضى از كسانى كه اين راه را طى كردهاند ، گفتهاند كه بيشتر مساجدش موجود است . « 2 »
سمهودى گويد : اسدى گفته است كه ودّان نزديك به هشت ميل از راه بر كنار است .
كسى كه نمىخواهد در ابواء منزل كند در آنجا فرود آيد . و كسى كه قصد آن داشته باشد از سقيا به آنجا مىرود . در آنجا چشمههاى پرآب هست و هفت آبشخور و بركهء قديمى . سپس از آنجا بيرون مىآيد و به ثنيّه هرشا مىرود ميان آن و ودّان پنج ميل راه است . به فرمان متوكل براى آن راه نشانههايى بنا كردهاند و ستونهايى برآوردهاند .
من مىگويم كه هر دو راه در جانب چپ كسانى است كه امروز به ودّان مىروند . راهى است بىآب و تشنه . كسانى كه قدم در آن مىنهند بايد به قدر مصرف خود از بدر تا رابغ آب بردارند .
سمهودى گويد : هرشا امروز راه حاجيان مدينه است .
هرشا محل برخورد راه شام و مدينه است به سوى مكه . « 3 »
3 - راه نجد كه بر قرده مىگذرد . كاروانهاى قريش از آنجا مىگذشتند . پيامبر - ص - سريّهاى به سردارى زيد بن حارثه به آنجا فرستاد . زيد راه بر يكى از كاروانها بگرفت . « 4 »
مسعودى گويد : زيد بن حارثه به موضع معروف به قرده رفت . قرده از سرزمين نجد است ، ميان ربذه و غمره و ذات عرق از جادهء عراق . در آنجا راه بر كاروان قريش كه عازم شام
هامش
( 1 ) - بكرى ، معجم ما استعجم ، ص 369 .
( 2 ) - سمهودى ، وفاء الوفا ، ج 1 ، ص 168 .
( 3 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 172 .
( 4 ) - ابن سعد ، ج 3 ، ص 25 .