نزديك به ارحضيّه آن سوى سدّ معاويه و به ذوامر كه غطفان در آنجا بود و فرع در ناحيهء بحران و فرده در سرزمين نجد ميان ربذه و غمره و به ذات عرق كه در آنجا متعرض كاروان قريش شد و به حمراء الأسد كه در ده ميلى مدينه است و به قطن و آن كوهى است در ناحيهء فيد در آنجا آبى است از آن بنى اسد بن خزيمه و بئر معونه ، ميان سرزمين بنى عامر و حرّهء سليم ، هر دو مكان به آن نزديك است و آن به حرّه بنى سليم نزديكتر است .
و ذات الرّقاع كه آن كوهى است به رنگهاى سرخ و سياه و سفيد ، نزديك نخيل بين سعديه و شقره و جنگهاى ديگر كه در اينجا مجال شرح و بسط آنها نيست .
در كتابهاى سيره به راههاى بزرگ و اصلى اشارتى است :
1 - ابن سعد راه ربذه را ذكر كرده كه در آن است ذو القصّه ؛ موضعى كه ميان آن و مدينه 24 ميل است و مراض در 36 ميلى مدينه . « 1 »
2 - جادة العراق : در آن راه فرده است ، از سرزمين نجد ميان ربذه و غمره و ذات عرق . « 2 »
3 - محجّه : ابن سعد مىگويد : مراض پايين نخيل است در 36 ميلى مدينه در راه بصره به محجّه . اگر مراض در راه ربذه باشد ، مىتوان گفت اين راه ، راه محجّه باشد .
همانگونه كه گفتهاند كه تربان بين ملل و سياله در راه محجّه است . « 3 »
4 - سنن الطّريق : در سريهء ذو قرد ، سردار سپاه ابو سلمهء مخزومى بود . از سنن الطريق خود را به نزديكى قطن رسانيد . « 4 »
اما راههاى ميان مكه و شام كه در كتب سيره ، به بعضى از آنها اشارت رفته است :
1 - رسول خدا - ص - چون به بدر روى نهاد ، از مدينه به منصرف رفت . در آنجا راه مكه را در طرف چپ خود رها كرد و به دست راست گشت و به نازيه رسيد . سپس از چند موضع گذشت و به شنوكه پيوست و آن راه ، راهى نيكو بود .
لابد بدر در اين راه واقع شده بوده و مدينه از آن دور بوده است . شايد هم بواط در همين راه بوده ؛ زيرا پيامبر سريهاى به آنجا فرستاد . « 5 »
هامش
( 1 ) - ابن سعد ، ج 2 - 1 ، ص 51 .
( 2 ) - التنبيه و الأشراف ، ص 21 .
( 3 ) - ابن سعد ، ج 2 ، ص 87 .
( 4 ) - ابن سعد ، ج 3 ، ص 20 .
( 5 ) - طبرى ، ج 1 ، ص 261 و التنبيه و الاشراف ، ص 202 .