در كتب به نجفه و ربض اشارت رفته است ، بكرى گويد كه زبير گفت حمزة بن عبد الله بن زبير را پدرش ربض و نجفه را عطا كرد و آنها دو چشمه هستند در فرع كه بيش از بيست هزار نخل را سيراب كنند . « 1 »
از مزارع فرع امّ العيال است . عرّام گويد كه ام العيال صدقهء فاطمهء زهرا - ع - است و آن چشمهاى است و بر سر آن قريهاى . سمهودى از ابن حزم روايت كند كه آن قريه از آن جعفر بن طلحة بن عبد الله التيمى بود . صد هزار دينار خرج آن نمود و بيش از بيست هزار نخل را آبيارى مىكرد . « 2 » بكرى گويد كه جعفر بن طلحه مردى خوبروى بود به كار چشمهء امّ العيال پرداخت . و در آنجا بماند و بيمار شد و به مدينه آمد . مالك بن انس او را ديد و گفت اين كسى است كه دارايى خود آباد ساخت و جسم خويش ويران نمود . « 3 »
ديگر از نواحى فرع فجاج است . در آنجا اموالى است از عروة بن زبير . رسول الله - ص - هنگام هجرت از مكه به مدينه از آنجا گذشت . « 4 »
در ناحيهء فرع - بالاى آن - معدن بحران است از آن حجاج بن علاط البهزى بود .
رسول خدا - ص - پس از غزوهء سويق آهنگ قريش داشت و دو ماه در آنجا ماند سپس به مدينه بازگرديد . « 5 »
از سه راه مىتوان از مدينه به فرع رفت . يكى راه نقم و يكى راه حشرج و سوم كه طولانىتر است بر استاره مىگذرد و آن قريهاى است كه يزيد بن عبد الله بن زمعه در آن مىزيست .
فرع از شريفترين ولايات مدينه است و صاحب آن از دوازده موضع كه همه صاحب منبراند ماليات مىستاند . منبرى در فرع و منبرى در مضيق الفرع در چهار فرسنگى آن منبرى در سوارقيه و سايه و رهاط و عمق الزّرع و جحفه و عرج و سقيا و ابواء و قديد و عسفان و استاره . همه اينها از اعمال فرع به حساباند . « 6 »
هامش
( 1 ) - بكرى ، ص 1021 ، ياقوت ، ج 4 ، ص 760 از سهيلى .
( 2 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 248 .
( 3 ) - بكرى ، ص 196 .
( 4 ) - ابن هشام ( بكرى ) ص 1160 ، ياقوت 1 / 637 .
( 5 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 498 ، سمهودى ج 3 ، ص 258 و 355 ( از ابن اسحاق ) .
( 6 ) - بكرى ، ص 1020 و 1221 .