قدس متصل به ورقان است و آن جبال تهامه است . قدس دو كوه است يكى قدس ابيض نام دارد و ديگرى قدس اسود . ميان قدس ابيض و ورقان گردنهاى است به نام ركوبه ، كوهى بلند است ميان عرج و سقيا كشيده شده . ميان قدس اسود و ورقان نيز گردنهاى است به نام صمت . ( ياقوت : حمت . م ) « 1 »
هر دو كوه قدس از آن مزينه است دارايىشان مواشى است از گوسفند و اشتر . ميان آن دو آبهاى فراوان است . نزديك به كوه قدس موضع السر است در ديار مزينه . « 2 »
در برابر قدس در طرف راست كسى كه به بالا مىرود دو كوه است به نام نهب الاسفل و نهب الاعلى . اين دو كوه نيز از آن مزينه است . بنى ليث را هم در آن نصيبى است . در نهب الاعلى آبى است و نخلستانهايى . آنجا را ذوحيم ( ياقوت : ذوخيمى . م ) گويند در آنجا نيز جز آن چاه كه گفتيم آبگيرهايى است . راه جاده ميان نهبين و قدس و ورقان فاصله مىافكند . بر سر اين راه است عرج . « 3 »
قدس الابيض جبل العرج ناميده شود . و آن حدود تهامه و حجاز است ، البته هر گاه از دامنهء عرج و گردنههاى ذات عرق به سوى تهامه روى .
عرج قريهاى است داراى منبر و مسجد ، وادى آنجا را منبجس گويند . در آنجا چشمهاى است در طرف چپ راه در درهاى ميان دو كوه .
در نزديك عرج گردنهء ركوبه است . ابن زباله گويد كه رسول خدا در ركوبه نماز به جاى آورد و در آنجا مسجدى بنا كرد و آن مسجد را تعهن گويند . « 4 »
بكرى گويد : عرج در دو ميلى جنوب آثايه و هفده ميلى شمال سقيا واقع شده . « 5 »
مجاور قدس ، القهر است و در نزديكى آن حذور و وادى طلخام جاى دارد . « 6 »
هامش
( 1 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 39 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 3 ، ص 76 .
( 3 ) - بكرى ، ص 1052 و ياقوت ج 4 ، ص 922 و سمهودى ج 2 ، ص 359 .
( 4 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 169 .
( 5 ) - بكرى ، ص 931 ، 954 ، 1257 .
( 6 ) - بكرى ، ص 1100 .