سقيا
قريهاى داراى منبر از اعمال فرع . در قديم راه حاجيان از آنجا مىگذشت . از واديها فرود تهامه است نزديك جحفه . ميانشان نوزده ميل فاصله است و همچنين تا ابواء نوزده ميل و تا عرج هفده ميل و تا رويثه ده فرسخ و تا مدينه نود و شش ميل . « 1 »
سقيا منزلى است بزرگ با مردم بسيار و بستانى و نخلستانى بزرگ و نزديك به درياست و از آنجا تا دريا يك روز و يك شب راه است .
در سقيا چاههايى بسيار است و بركهها و چشمههاى بسيار . بيشتر آنها صدقات حسن بن زيد است . « 2 » اسدى گويد : در سقيا ده چاه است و در نزد برخى بركهاى . و نيز چشمهاى با آب بسيار كه در آن بركه ريزد . و از آنجا براى آبيارى صدقات حسن بن زيد جارى شود . در كنار آن آب نخلها و درختان بسيار است . اين آب قطع شد ولى در سال 243 باز هم جريان يافت و بار ديگر قطع شد و در سال 253 ، آشكار گرديد . در يك ميلى آن مكانى است كه در آن نخل و كشتزار باشد و صدقات حسن بن زيد از سى چاه آبيارى شود و نيز متوكل در آنجا پنجاه چاه احداث كرده . آب همه شيرين و در هر يك به قدر يك قامت آب . « 3 »
ورقان و قدس و عرج
عرام مىگويد : كسى كه از مدينه بيرون آيد و به سمت بالا رود ، نخستين كوهى كه در سمت دست چپ خود بيند كوه ورقان است . كوهى است عظيم و سياه . از بزرگترين كوهها . از سياله تا متعشّى ميان عرج و رويثه كشيده شده ، متعشّى را حى گويند . در ورقان انواع درختان است . ميوه دهنده و بىميوه . و در آنجا درخت آتش زنه و سماق و خزم ( درختى است كه از پوست آن رسن سازند . م ) رويد . آبگيرها و چشمههاى شيرين و گوارا دارد . ساكنان ورقان بنى اوساند از مزينه . « 4 »
هامش
( 1 ) - سمهودى ، ج 7 ، ص 323 .
( 2 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 324 .
( 3 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 322 و 323 .
( 4 ) - بكرى ، ص 1377 و ياقوت ج 4 ، ص 921 .