طريفه بزرگ نيست ، بر ساحل درياست . نام وادى آره حقل است و نيز در آنجا قريهاى است به نام ربعان .
فرع از مهمترين مكانهاى عمرانى در اطراف مدينه است و از اعمال مدينه به شمار است . بلدهاى استوار و داراى مسجد جامع . مردمش از قريش و انصار و مزينهاند در آنجا كشتزار و نخل و آب بسيار است . قريهاى است آباد و خرم . ولى آن منطقه بعدها خراب شد .
همچنين در اطراف مدينه ضياع بسيار است . بيشتر ويران . شيرينترين و گواراترين آبهاى آن از چاههاى عقيق است . « 1 »
فرع را تا مدينه چهار روز راه است . در جنوب مدينه است و در طرف چپ سقيا . با مدينه هشت منزل فاصله دارد . در جنوب وادى العقيق است كه ميان آن و مدينه جريان دارد .
كسى كه از مدينه به آنجا مىرود نقيع در جانب چپ اوست . « 2 »
منشد در هشت ميلى حمراء الاسد است از راه فرع . ميان فرع و مدينه واديهاى منتقى ( ياقوت : منتضى ) و ذو السّلايل و رواوه قرار دارد . رواوه غديرى است كه سيلابهاى نقيع در آن مىريزد . « 3 »
خاندان زبير را در فرع املاك و اراضى است كه آنها را آباد كردهاند . بكرى از زبير بن بكّار روايت كند كه اسماء دخت ابو بكر به پسر خود عبد الله گفت كه اى پسر در آبادانى فرع بكوش . گفت : اى مادر آبادش خواهم كرد . و از آن اموالى حاصل خواهم كرد . به خدا سوگند گويى آن روزها را كه در مهاجرت از مكه مىگريختيم و در آنجا نخلها بود مىبينم و صداى سگان را مىشنوم .
عبد الله بن زبير در آنجا عين الفارعه و سنام را برآورد و برادرش عروة بن زبير عين النّهد و عين العسكر را و حمزة بن عبد الله بن زبير عين الربض و نجفه را پديد آورد . زبير گويد از سليمان بن عباس پرسيدم كه چرا آن جا را عين الربض گويند ، گفت آنجاهايى كه در ريگستانها درخت اراك مىرويد ارباض گويند و نجفه را نجفه گفتند زيرا از نجف الحرّه است ؛ يعنى از تلهاى آن . « 4 »
هامش
( 1 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 459 .
( 2 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 45 .
( 3 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 810 و سمهودى ج 2 ، ص 210 .
( 4 ) - بكرى ، ص 1020 .