1142 - محمود بن حمزة بن نصر كرمانى [ 1 ]
تاج قرّاء بود و يكى از علما و فقهاى صاحب تصانيف . در دقت فهم و حسن استنباط عجيب بود . از وطن جدا نشد و به سفر نرفت . در حدود سال پانصد زنده بود ، بعد از آن وفات كرد . از آثار اوست : لباب التفسير و كتاب الايجاز فى النحو ، آن را از الايضاح فارسى مختصر كرده است و نيز النظامى ، در نحو كه آن را از اللّمع ابن جنّى مختصر كرده و الافادة ، در نحو و نيز العنوان ، باز هم در نحو . در اسباب منع صرف گويد :
فمعرفة و تأنيث و نعت * و نون قبلها الف و جمع
و عجمة ثم تركيب و عدل * و وزن الفعل و الاسباب تسع
.
1143 - محمود بن عزيز عارضى [ 2 ]
ابو القاسم خوارزمى ، ملقب به شمس المشرق . در عصر خود از افاضل بود در علم لغت و ادب . ولى به علم فلسفه گراييد و مفتون آن شد و مردم با او دل بد كردند .
مردى آرام و خاموش و با وقار بود . فقه را مطالعه مىكرد و در مسائل خلاف گاه مناظره مىنمود . از ابو نصر قشيرى و غير او سماع حديث كرد . گاه نيز املا مىكرد با بيانى شيرين . زمخشرى او را جاحظ دوم مىخواند به سبب كثرت محفوظات و فصاحت الفاظش . مدتى در خوارزم در خدمت خوارزمشاه زيست . سپس به مرو رخت كشيد . در اوائل سال 521 انتحار كرد . رقعهاى به خط او يافتند بدين مضمون :
هذا ما عملته ايدينا فلا يؤاخذ به غيرنا . .
1144 - محمود بن عمر بن احمد [ 3 ]
ابو القاسم زمخشرى ، جار الله . در تفسير و نحو و لغت و ادب سمت پيشوايى داشت . در علوم مختلف صاحب فضل و برترى بود . مذهب اعتزال داشت و بدان تظاهر مىكرد .
هامش
[ 1 ] بنگريد به بغية الوعاة 2 : 278 .
[ 2 ] بغية الوعاة 2 : 279 .
[ 3 ] الانساب 6 : 297 ، نزهة الالباء : 274 ، المنتظم 10 : 112 ، انباه الرواة 3 : 265 ، ابن خلكان 5 : 168 ، البدر السافر :
193 ، ميزان الاعتدال 4 : 78 ، عبر الذهبى 4 : 106 ، سير الذهبى 20 : 151 ، تذكرة الحفاظ : 1283 ، المستفاد من ذيل تاريخ بغداد : 228 ، مرآة الجنان 3 : 269 ، البداية و النهاية 12 : 219 ، الجواهر المضيئة 2 : 160 ، العقد الثمين 7 : 137 ، النجوم الزاهرة 5 : 274 ، تاج التراجم : 71 ، بغية الوعاة 2 : 279 ، طبقات المفسرين للسيوطى : 41 ، طبقات الداودى 2 : 314 ، ازهار الرياض 3 : 282 ، الشذرات 4 : 118 ، اشارة التعيين : 345 .