بوده است و حال آنكه چنين نيست . شطرنج را صصّه براى شهرام [ 1 ] پادشاه ايران ساخت .
گويند كه ابو بكر صولى را كتابخانهاى نفيس بود كه آن را به وجهى زيبا مرتب كرده بود . به اصحابش مىگفت آنچه در اين كتابخانه است سماعى است و چون مىخواست به كتابى مراجعه كند ندا مىداد : اى غلام كتاب فلانى را بياور . از آثار اوست : اخبار ابن هرمة الشاعر ، و اخبار ابى تمّام ، و اخبار ابى عمرو بن العلاء و اخبار اسحاق الموصلى ، و اخبار السيد الحميرى الشاعر و اخبار القرامطة ، و ادب الكاتب و كتاب الانواع و كتاب العبادله و كتاب الغرور و كتاب الورقة و كتاب الوزراء و غير آنها . به سبب مضيقهاى كه برايش پيش آمده بود از بغداد بيرون آمد و به بصره اقامت گزيد . در سال 335 در آنجا وفات يافت . .
1137 - محمد بن يزيد بن عبد الاكبر [ 2 ]
ابو العباس ثمالى ازدى بصرى ، معروف به مبرّد ، نحوى و لغوى و اديب . در روز دوشنبهء بامداد روز عيد اضحى در سال 210 در بصره متولد شد . از ابو عمر جرمى و ابو عثمان مازنى علم آموخت و كتاب سيبويه را نزد آن دو خواند . و نيز از ابو حاتم سجستانى و ابو بكر بن محمد بن يحيى صولى و نفطويه و ابو على طومارى و غير ايشان علم آموخت .
در بغداد پيشواى ادب عرب بود . بعد از طبقهء جرمى و مازنى علم در بغداد به دو منتهى شود . خوشمحضر و فصيح و بليغ بود . در آنچه روايت مىكرد ثقه بود . نوادر بسيار در حافظه داشت .
در باب ملقب شدن او به مبرّد گفتهاند كه چون مازنى كتاب الالف و اللام را تصنيف كرد ، او را از مشكلات كتاب پرسيد و او همه را نيكو جواب داد . مازنى گفت : برخيز تو مبرّد هستى ( به كسر راء ) يعنى اثباتكنندهء حق . سپس كوفيان آن را تصحيف كرده او را مبرّد ( به فتح راء ) خواندند .
ابو بكر بن مجاهد و سيرافى و نفطويه و مفجع بصرى مبرد را به علم و ادب ستودهاند .
هامش
[ 1 ] بهرام .
[ 2 ] طبقات الزبيدى : 101 ، الفهرست : 64 ، تاريخ بغداد 3 : 380 ، المنتظم 6 : 9 ، انباه الرواة 3 : 241 ، ابن خلكان 4 : 313 ، عبر الذهبى 2 : 74 ، سير الذهبى 13 : 576 ، الوافى 5 : 216 ، البداية و النهاية 11 : 76 ، البلغه : 250 ، طبقات ابن الجزرى 2 : 280 ، لسان الميزان 5 : 430 ، النجوم الزاهرة 3 : 117 ، بغية الوعاة 1 : 269 ، طبقات الداودى 2 : 267 ، الشذرات 2 : 190 ، اشارة التعيين : 342 .