1131 - محمد بن هبيرة [ 1 ]
ابو سعيد اسدى ، معروف به صعوداء [ 2 ] ، از اعيان اهل كوفه و علماى آن ديار . به نحو و لغت و فنون ادب آگاهى داشت . به بغداد آمد و در زمرهء خواص عبد الله بن معتز در آمد و براى او رسالهاى نوشت در آنچه عرب بر ابو عبيد قاسم بن سلّام عيب مىگيرد يا با او موافقت دارد . معلم فرزندان محمد بن يزداد ، وزير مأمون بود . او را كتابى است در آنچه كاتب را به كار آيد و غير آن . .
1132 - محمد بن ولّاد [ 3 ]
شهرتش چنين است . گويند كه او فرزند وليد ابو الحسين تميمى نحوى است . در مصر از ابو على دينورى ، داماد ثعلب ، علم آموخت . سپس به عراق رفت و نزد مبرد و ثعلب تحصيل دانش كرد . خطى خوش و ضبطى نيكو داشت . ابن ولاد در رفتن مىلنگيد و گرفتار پيرى زود رس گرديد . دينورى مادرش را به زنى گرفت . او راست كتابى در نحو به نام منمّق و كتاب المقصور و الممدود .
مبرّد اجازه نمىداد كسى از كتاب سيبويه ، كه در نزد او بود ، نسخه بردارد . ابن ولّاد با او چنان نهاد كه در برابر نسخهاى كه برمىدارد مبلغى بپردازد . مبرّد پذيرفت و ابن ولاد كتاب را به پايان برد ولى چيزى به او نداد . و گفت هنگامى مىدهد كه كتاب را نزد او بخواند . مبرد در خشم شد و شكايت به يكى از خادمان سلطان برد تا او را به سبب اين كارش عقوبت كند . ابن ولّاد هم به صاحب خراج در بغداد التجا نمود كه معلّم فرزندش بود . او نيز به اصرار از مبرد خواست كه كتاب را به او درس دهد . ابن ولّاد در سال 298 در سن پنجاهسالگى بمرد . از اوست : [ 4 ]
اذا ما طلبت اخا مخلصا * فهيهات منك الذى تطلب
فكن بانفرادك ذا غبطة * فما فى زمانك من يصحب
هامش
[ 1 ] الوافى 5 : 160 ، بغية الوعاة 1 : 256 .
[ 2 ] م : صعوراء .
[ 3 ] تاريخ بغداد 3 : 332 ، طبقات الزبيدى : 217 ، الوافى 5 : 175 ، بغية الوعاة 1 : 259 ، اشارة التعيين : 339 .
[ 4 ] حاصل معنى : اگر در پى يافتن دوستى مخلص باشى هرگز به مطلوب خود نخواهى رسيد ، پس به تنهايى خود مورد غبطهء ديگران باش كه در زمان تو كسى كه درخور دوستى باشد يافته نشود .