1028 - محمد بن حسّان ضبّى [ 1 ]
ابو عبد الله ، نحوى و فاضل و اديب و شاعر بود . معلم عباس بن مأمون و ديگر فرزندان او بود . شبّاب عصفرى گويد : مأمون ، محمد بن حسّان ضبى را مظالم جزيره و قنّسرين و عواصم و ثغور داد به سال 215 . سپس مظالم موصل و ارمينيه را هم بدان در افزود . و معتصم مظالم رقه را در سال 224 بر آن اضافه كرد . چون معتصم درگذشت واثق او را در مقامش ابقا نمود . .
1029 - محمد بن حسن بن ابى سارهء رؤاسى [ 2 ]
ابو جعفر كنيه داشت . وى برادرزادهء معاذ هرّاء بود . ايشان از موالى محمد بن كعب قرظى بودند . او را به سبب سر بزرگى كه داشت رؤاسى مىگفتند . و چون در نيل منزل داشت نيلى مىگفتند . نخستين كسى است از كوفيان كه كتابى در نحو نوشت . در ايام رشيد جهان را بدرود گفت . احمد بن يحيى ثعلب گويد كه رؤاسى استاد على بن حمزهء كسائى و فرّاء بود .
رؤاسى مردى صالح بود . گفت : روزى خليل كسى را نزد من فرستاد و كتاب مرا خواست . كتاب را نزد او فرستادم . آن را خواند و گفت : همهء آن چيزهايى است كه در كتاب سيبويه است . كتاب رؤاسى الفيصل ناميده مىشود . ثعلب بر آن است كه از كوفيان نخستين كسى كه در نحو كتاب نوشت ابو جعفر رؤاسى بود .
فرّاء او را ستوده است ولى مبرّد گويد كه رؤاسى در بصره شناخته نبود . گويند كه او كتابى در نحو تصنيف كرد و به بصره آورد تا آن را به اصحاب ما عرضه دارد ولى كس به او نپرداخت ، يا او جرئت اظهار آن را نيافت وقتى سخن بصريان را شنيد .
ابو طيّب لغوى در كتاب المراتب گويد : از مردم كوفه كسى كه از ابو عمرو بن علاء كسب دانش كرد ، يكى ابو جعفر رؤاسى بود ، عالم مردم كوفه ولى با يونس بن حبيب و عيسى بن عمر و خليل بن احمد و نظاير ايشان همسنگ نبود . ابو حاتم گويد كه در كوفه نحوىاى بود به نام ابو جعفر رؤاسى كه چيزى نبود كه به كار آيد .
هامش
[ 1 ] الوافى 2 : 331 ، بغية الوعاة 1 : 75 .
[ 2 ] الفهرست : 71 ، نور القبس : 279 ، مراتب النحويين : 48 ، طبقات الزبيدى : 125 ، نزهة الالباء : 45 ، تاريخ ابى المحاسن : 194 ، انباه الرواة 4 : 99 ، الوافى 2 : 334 ، بغية الوعاة 1 : 82 ، روضات الجنّات 7 : 263 ، به شمارهء 183 بنگريد .