است و كتاب فضائل العباس كه به مرگ ابو جعفر ناتمام ماند . و هم كتاب فى عبارة الرؤيا كه احاديثى در آن گردآورده ولى مرگ به او مهلت تمام كردنش را نداد . و كتاب مختصر مناسك الحج و كتاب مختصر الفرائض و كتاب الردّ على ابن عبد الحكم و كتاب الموجز فى الاصول و نيز وعده داد كه كتاب مفصلى در اصول بنويسد كه عمرش وفا نكرد و كتابى در قياس تأليف كند كه بازنتوانست .
ابو القاسم حسين بن حبيش الورّاق گويد : ابو جعفر از من خواست كه هر چه كتاب در باب قياس نوشته شده براى او گردآورم . بيش از سى كتاب گردآوردم . او چند ماه پيش از مرگش گفتن حديث را قطع كرده بود . كتابها را به من بازگردانيد ، در بعضى جاها با قلم قرمز علاماتى نهاده بود .
عبد العزيز بن محمد طبرى گويد : ابو جعفر در عقايد خود بر شيوهء جماعت سلف بود و متمسك به سنن ، هرگز با آنها مخالفت نمىورزيد و بر راه ايشان مىرفت . هرگز مورد ملامت ملامتكنندگان واقع نمىگرديد و با اهل اعتزال در آنچه جماعت با آن مخالفت مىكردند مخالف بود چون قول به قدر و خلق قرآن و ابطال رؤيت خدا در قيامت و در قول به جاويدان ماندن كفار در آتش و ابطال شفاعت رسول الله ( ص ) ، وى در مسئلهء امامت به امامت ابو بكر و عمر و عثمان و على ( رضى الله عنهم ) معتقد بود .
ابو بكر بن كامل گويد : هنگام مرگ بر بالينش رفتم و از او خواستم كه هركس را با او دشمنى ورزيده بحل كند و اين خواهش را به خاطر ابو الحسن بن حسين صوّاف كردم .
زيرا نزد او قرآن مىخواندم . گفت هركس را كه با من دشمنى ورزيده و دربارهء من سخنى نابجا گفته حلال كردم جز آنكه مرا به بدعتگذارى در دين متهم كرده باشد . اين صوّاف از اصحاب ابو جعفر بود . هنگامى كه ابو جعفر كتاب ذيل المذيّل را املا مىكرد ، ابو حنيفه را بسيار ستود و گفت ابو حنيفه فقيهى عالم و پرهيزگار بود . بدين سخن ، صوّاف از او بريد و زبان به بد او گشود . هرگاه از كسى بدعتى مىديد طردش مىكرد و او را از نظر مىانداخت . يكى از شيوخ بغداد غدير خم را دروغ پنداشت و گفت : در آن روز كه رسول الله ( ص ) به غدير خم آمد على بن ابى طالب در يمن بود . چون ابو جعفر اين سخن بشنيد زبان به ذكر فضائل على گشود و رواياتى در اثبات غدير خم نقل كرد . مردم بسيار براى استماع سخنانش گرد آمده بودند . گروهى از رافضيان كه با صحابه مخالف بودند نيز حاضر بودند . ابو جعفر در فضائل ابو بكر و عمر سخن گفت و نيز در فضائل عباس .
معجم الأدباء ( فارسي ) — صفحة 1068
مساهمون: ياقوت الحموي
ص١٠٦٨