فى الاختلاف را هرگز به دست كس نداد . پس از مرگش او را دفن شده در زمين يافتند بيرونش آوردند و از آن نسخهها برداشتند .
ابو محمد عبد العزيز بن محمد طبرى گويد : ابو جعفر در علم و فضل و ذكا و حفظ بىهمتا بود . و آثار و كتب او در علوم قرآن و احكام قراءات در نزد همه مشهورند . در لغت و نحو ، شاهد برترى او ، كتاب تفسير و تهذيب اوست ، در علم جدل نيز نامآور بود .
همچنين در زهد و ورع و خشوع و امانت و صفاى باطن و صدق نيت معروف بود .
ابو جعفر طبرى در منطق و حساب و جبر و مقابله و ديگر فنون حساب و طب سرآمد بود . هرگاه در علم قراءات سخن مىگفت مىپنداشتى كه جز در قراءات مهارت ندارد و چون حديث مىگفت همانند محدثى بود كه در اين علم تخصص يافته . و نيز در فقه و نحو و حساب بر استادان مسلّم آن علوم برترى داشت . يكى از آثار برجستهء او كتاب تفسير اوست به نام جامع البيان عن تأويل القرآن .
ابو بكر بن كامل گويد : از كتاب تفسير صد و پنجاه آيه براى ما املا نمود . سپس به آيات آخر قرآن پرداخت و اين در سال 270 بود . كتاب شهرت يافت و به مشرق و مغرب عالم برده شد و هركس از علما كه در آن زمان بودند در آن نگريستند و به فضل و تقدم آن اذعان كردند .
ابو محمد عبد الله بن احمد فرغانى گويد كسى حكايت كرد كه در خواب ديدم كه گويى در مجلس ابو جعفر بودم و مردم كتاب تفسير را نزد او مىخواندند . شنيدم كه هاتفى ميان زمين و آسمان فرياد مىزد هر كه خواهد قرآن را همان گونه كه نازل شده بشنود ، كتاب تفسير طبرى را بشنود .
ابو بكر محمد بن مجاهد گويد كه ابو جعفر مىگفت : در شگفتم ، كسى كه قرآن مىخواند و تأويل آن را نمىداند ، چگونه از آن لذت مىبرد .
كتاب تفسير جامع البيان را با خطبهاى آغاز كرده است و پس از مطالبى در باب بلاغت و اعجاز و فصاحت در باب تأويل قرآن سخن رفته و نيز در ردّ كسانى كه مىگويند در قرآن چيزهايى است غير كلام عربى و تفسير اسماء قرآن و شعر و غير آنكه بايد در مقدمه آيند . آنگاه به تأويل قرآن كلمه به كلمه پرداخته ، اقوال صحابه و تابعين و تابعين تابعين را نقل كرده و كلام اهل اعراب را از كوفيان و بصريان آورده و از اختلاف قراءات سخن گفته . طبرى در تفسير خود از تفاسير پيش از خود چون تفسير ابن عباس و
معجم الأدباء ( فارسي ) — صفحة 1065
مساهمون: ياقوت الحموي
ص١٠٦٥