988 - محمد بن احمد بن على بن حامد گرگانجى [ 1 ]
ابو نصر مروزى ، از مردم مرو . يار و مصاحب ابو الحسين دهّان . بنا بر قول سمعانى در المذيّل ، از پسرش عبد الرحمن گرگانجى ، در دوازدهم ذوالحجهء سال 484 ، در سن نود و چندسالگى ، وفات كرده است . ولادتش در حدود سال 390 در مرو بوده است .
وى امامى فاضل در علوم قرآنى بود . و صاحب تصانيف نيكو مانند كتاب المعوّل و كتاب التذكرة لاهل البصرة و غير آن . به عراق و حجاز و جزيره و شام و سواحل در طلب علم قرآن و قرائت نزد مشايخ سفر كرد تا يكى از بزرگان بىهمتاى عصر خود گرديد . در عين حال ، زاهد و پرهيزگار و ديندار بود .
يكى از مشايخ براى من حكايت كرد كه ابو نصر مقرى مروزى گفت : يك بار در دريا غرقه شدم ، كشتى شكست و من در آب افتادم و دستخوش امواج گرديدم . به خورشيد نگريستم ، وقت زوال بود . در همان حال نيت نماز ظهر كردم و نماز خواندن آغاز نمودم .
خداى تعالى بدين سبب مرا نجات داد .
وى در نزد جماعتى قرآن خواند . از آن جمله در مرو نزد استادش ابو الحسين عبد الرحمن دهّان و در نيشابور نزد ابو عبد الله محمد بن على خبازى و ابو عثمان سعيد بن محمد معدّل و در بغداد نزد ابو الحسن على بن احمد بن عمر بن حفص بن حمّامى . و از ابو عبد الله محمد بن عبد الرزاق مقرى در سرخس شنيدم كه مىگفت : از استادم ابو نصر محمد بن احمد گرگانجى در كيرنج شنيدم كه مىپرسيد كدام كلمه است در قرآن كه از ده حرف به هم پيوسته تشكيل شده . ما در جواب درمانديم . خود گفت : ليستخلفنّكم فى الارض . سپس پرسيد در كجاى قرآن آمده كه بين چهار كلمه هشت نون باشد . ما جواب نتوانستيم داد . گفت در اين آيهء
إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ
.
( يوسف 2 ) .
و نيز سمعانى گويد كه ابو نصر محمد بن احمد گرگانجى در كيرنج گفته است كه قصد آن كردم كه قرآن را يك بار هم در شام در نزد قرّاء آن ديار بخوانم . آن استاد نخست امتناع كرد ، سپس گفت به شرطى كه هر روز ده آيه بخوانى و يك مثقال سيم به من دهى . من
هامش
[ 1 ] الانساب 10 : 398 ، المنتظم 6 : 60 ، معرفة القرّاء الكبار 1 : 354 ، عبر الذهبى 3 : 305 ، سير الذهبى 18 : 600 ، الوافى 2 : 88 ، البداية و النهاية 12 : 138 ، طبقات ابن الجزرى 2 : 72 ، النجوم الزاهرة 5 : 272 ، معجم البلدان ( كركانج ) .