ابو النداء غندجانى را پسرى بود . پدر مىخواست رنگ عربان داشته باشد . او را به روغن زيتون مىآلود و در آفتاب داغ غندجان نگاه مىداشت تا رنگ پوستش رنگ پوست عربها شود . آن قدر تا آن مسكين بمرد . .
967 - محمد بن احمد الازهر بن طلحه [ 1 ]
ابو منصور لغوى ، اديب شافعى مذهب هروى . بنا بر نقل ابو نصر عبد الرحمن بن عبد الجبّار بن ابى سعيد فامى در تاريخ هرات ، در سال 370 وفات كرده . حاكم ابو عبد الله حسين بن محمد بن حسين كتبى هروى در كتاب وفيات خود با اين تاريخ موافقت كرده و فقط ماه ربيع الآخر را بر آن افزوده است . حاكم گويد كه در كتاب تاريخ السّنين ، تصنيف ابو يعقوب ابراهيم بن محمد بن عبد الرحمن بن فرات هروى الحافظ ، كه اصل آن به خط مؤلف در ده جلد نزد من است ، آمده است كه ولادت ابو منصور ازهرى در سال 202 بوده است . ازهرى از ابو الفضل بن ابى جعفر منذرى و از ثعلب و غير او كسب دانش كرد .
وى به بغداد آمد و ابن دريد را ديد ولى از او روايت نكرده است . گويد : در بغداد به سراى او رفتم ، پيرمردى بود كه با وجود پيرى مست افتاده بود و چون مستان سخن مىگفت . ازهرى در بغداد از ابو عبد الله ابراهيم بن عرفهء نفطويه و از ابن سرّاج اخذ دانش كرد .
از آثار اوست : كتاب التهذيب ، در لغت ، كتاب معرفة الصّبح ، كتاب التقريب ، در تفسير ، كتاب تفسير الفاظ كتاب المزنى ، كتاب علل القراءات ، كتاب فى الرّوح و ما جاء فيه من القرآن و السنّه ، كتاب تفسير اسماء الله عزّ و جل ، كتاب معانى شواهد غريب الحديث ، كتاب الرّد على اللّيث ، كتاب تفسير شواهد غريب الحديث ، كتاب اصلاح المنطق ، كتاب تفسير السبع الطوال ، كتاب تفسير شعر ابى تمّام ، كتاب الادوات .
ازهرى در مقدمهء كتاب خود گويد : هنگامى كه قرمطيان حجاج را در هبير مورد حمله قرار دادند من به اسارت افتادم . قومى كه من سهم آنان شدم اعرابى بودند از ساكنان باديه كه براى يافتن چراگاه به جاهايى كه باران باريده بود مىرفتند و در تابستان به مكان خود
هامش
[ 1 ] مقدمهء كتاب التهذيب 5 : 12 ، نزهة الالباء : 221 ، ابن خلكان 4 : 324 ، عبر الذهبى 2 : 356 ، سير الذهبى 16 : 356 ، الوافى 2 : 45 ، مرآة الجنان 2 : 395 ، طبقات السبكى 3 : 63 ، اسنوى 1 : 49 ، البلغه : 205 ، بغية الوعاة 1 : 19 ، طبقات الداودى 2 : 61 ، طبقات ابن هداية الله : 64 ، الشذرات 3 : 72 ، اشارة التعيين : 294 .