فراوان و دستى گشاده و چهرهاى خندان داشت . مردم براى ديدارش و بهره بر گرفتن از علمش به خانهاش مىآمدند . من نيز ملازم خانهء او بودم . نديدم كسى مسألهاى در نحو و لغت و فقه و حديث و علم قرآن و اصول و منطق و رياضيات و نجوم و هندسه و تاريخ و جرح و تعديل و ، كلا همه انواع علم ، از او بپرسد و او پاسخى شايسته ندهد .
از آثار اوست : كتاب الضاد و الظاء و آن در چيزهايى است كه در لفظ شبيهند ولى در خط مختلف ، كتاب الدّر الثمين فى اخبار المتيّمين ، كتاب من الوت الايام اليه فرفعته ثم التوت عليه فوضعته ، كتاب اخبار المصنّفين و ما صنّفوه ، كتاب اخبار النحويين ، كه كتاب بزرگى است ، كتاب تاريخ مصر من ابتدائها الى ملك صلاح الدين اياها ، در شش مجلد ، كتاب تاريخ المغرب و من تولّاها من بنى تومرت ، كتاب تاريخ اليمن منذ اختطّت الى الآن ، كتاب المجلّى فى استيعاب وجوه كلّا ، كتاب الاصلاح لما وقع من الخلل فى كتاب الصّحاح للجوهرى ، كتاب الكلام على الموطّا ، كه تا كنون به پايان نرسيده است ، كتاب الكلام على الصحيح البخارى ، كه ناتمام است ، كتاب تاريخ محمود بن سبكتكين و بنيه الى حين انفصال الامر عنهم ، كتاب اخبار السلجوقية منذ ابتداء امرهم الى نهايته ، كتاب الايناس فى اخبار آل مرداس ، كتاب الرّد على النصارى و ذكر مجامعهم ، كتاب مشيخة زيد بن الحسن الكندى ، كتاب نهزة الخاطر و نزهة الناظر فى احسن ما نقل من على ظهور الكتب .
قاضى الاكرم را به گردآورى كتب شوق بسيار بود . با آنكه من خود كتاب گردمىآورم و مىفروشم و تجارت كتاب مىكنم در اين كار كسى را آزمندتر از او نديدهام . كتابخانهاى كه او حاصل كرده بود كس حاصل نكرده بود . در حلب زندگى مىكرد هر چند در مصر پرورش يافت و تحصيل علوم نمود . پدرش القاضى الاشرف ، از سوى الملك العزيز عثمان بن صلاح الدين بن ايوب ، والى بيت المقدس شد . قاضى اكرم نيز در مصاحبت پدر به بيت المقدس رفت و اين در سال 591 بود و مدتى در آنجا زيست . واليان بيت المقدس كه در او شرافت نفس و علوّ همت ديده بودند مىخواستند او را به كارى گمارند ولى او نپذيرفت مگر در كارهايى كه ديگران از انجامش ناتوان بودند با آنان در نمىآميخت . تا آنگاه كه ميان ملك عادل ابو بكر بن ايوب و برادرزادهاش ، ملك افضل على بن صلاح الدين يوسف بن ايوب ، خلاف افتاد . اكرم در اين زمان در بيت المقدس بود . به ناچار با سپاهيانى كه از بيت المقدس خارج شدند ، او نيز خارج گرديد و اين در سال 608
معجم الأدباء ( فارسي ) — صفحة 891
مساهمون: ياقوت الحموي
ص٨٩١