لمّا غدوت مليك الارض افضل من * جلّت مفاخره عن كلّ اطراء
تغايرت ادوات النّطق فيك على * ما يصنع الناس من نظم و انشاء
ابن صيرفى را رسايلى است كه از سوى ملوك مصر انشا كرده و بيش از چهار مجلد است . .
842 - على بن منصور بن عبيد الله خطيبى [ 1 ]
معروف به الاجلّ ، لغوى اصفهانى الاصل و زادهء بغداد . كنيهاش ابو على بود . در بغداد پرورش يافت . عالم و فاضل و لغوى و فقيه و كاتب بود . در نظاميه اقامت داشت . نزد على بن قصّار و ابو البركات انبارى و ديگران درس خواند و در نظاميه فقه شافعى آموخت . در زمان او كسى كه در علم لغت به پايهء او رسيده باشد نمىشناسم . او خود حكايت مىكرد كه در كودكى هر روز نصف جزء پنج ستون از كتاب مجمل اللّغهء ابن فارس مىنوشت و آن را از بر مىكرد و بر على بن عبد الرحيم سلمى ، معروف به قصّار ، مىخواند . آنگاه كتاب اصلاح المنطق را در مدت كمى از بر كرد و كتابهاى ديگر را در لغت و فقه و نحو به خاطر سپرد و بسيارى از كتب ادب را مطالعه كرد . بيشتر كتابهاى اشعار و اخبار را از حفظ مىخواند ولى خود متصدى تدريس نمىشد . من بارها از او خواستم نپذيرفت . كمتر ديده شده بود كه در جايى بنشيند . همواره در نظاميه بر پاى ايستاده بود . اگر به تدريس مىنشست از اطراف و اكناف به نزد او مىآمدند . به من خبر رسيد كه ولادتش در سال 547 بوده . از اوست [ 2 ] :
لمن غزال بأعلى رامة سنحا * فعاود القلب سكر كان منه صحا
هامش
شيوههاى گوناگون سخنورى از نظم و نثر جلوهگر خواهد شد .
[ 1 ] انباه الرواة : 2 : 321 ، طبقات الاسنوى 2 : 369 ، الوافى 22 : 235 ( از ياقوت نقل كرده ) ، بغية الوعاة 2 : 207 . وفات خطيبى به سال 622 بوده است .
[ 2 ] اين آهو از آن كيست كه بدين زيبايى آشكار شده . دل هوشيار باز مست گرديد . چه لعبتى است از ميانهء اضداد ، گيسوى او پارهاى از شب است و پيشانى سپيدش در ميان تاريكى شعاع نيمروز است .