به نام ابو القاسم عيسى بن على كه كاتب الطائع لله بود .
على بن عيسى بر ابو نصر و ابو محمد ، پسران قاضى ابو الحسن عمر ، وارد شد كه آن دو را به مرگ پدرشان تسليت گويد . هنگامى كه خواست بازگردد به آن دو روى نمود و گفت : مصيبتى كه اجرش حتمى است بهتر از نعمتى است كه سپاسش به جاى آورده نشود . و اين در نظر من كلامى است در نهايت فصاحت و بلاغت . .
797 - على بن عيسى بن على بن عبد الله رمّانى [ 1 ]
كنيهاش ابو الحسن بود ، معروف به وراق . زبيدى چنين گويد و تنوخى گويد كه او معروف است به اخشيدى . و نيز گويد كسانى كه در زمان ما معتقدند كه على بن ابى طالب ( ع ) افضل مردم است بعد از رسول الله ( صلى الله عليه و سلم ) از معتزله يكى ابو الحسن على بن عيسى نحوى معروف به ابن رمّانى اخشيدى است . مؤلف گويد : پندارم كه او شاگرد ابن اخشيد متكلم بود يا مذهب او را داشت . زيرا اخشيدى متكلّمى بود بر اعتقاد معتزله و او را در اين باب تصنيفاتى است . رمّانى در علوم عربيت سمت پيشوايى داشت و در ادب علامه بود ، در طبقهء ابو على فارسى و ابو سعيد سيرافى . او در درس ابو محمد بن معروف حضور مىيافت . در يازدهم ماه جمادى الاولى سال 384 وفات كرد . در خلافت القادر بالله . تولدش در سال 276 بود . از ابن سرّاج و ابن دريد و زجّاج علم آموخت . او را در همهء علوم ، از نحو و لغت و نجوم و فقه و كلام ، چنانكه گفتيم ، بر رأى معتزله تأليفاتى است . سخن خود را در نحو به منطق مىآميخت تا آنجا كه ابو على فارسى مىگفت : اگر نحو چيزى است كه رمّانى مىگويد ما از آن بىبهرهايم . مىگفتند :
نحويان در زمان ما سه كسند : يكى كسى سخنش را در نمىيابند و آن رمّانى است و يكى كسى است كه برخى از سخنش دريافته شود و آن ابو على فارسى است و سه ديگر كسى كه همهكس ، حتى بدون استاد ، همه سخنش را در مىيابند و آن سيرافى است .
رمّانى را در ادب تصانيفى است چون : كتاب تفسير القرآن المجيد ، كتاب الحدود
هامش
[ 1 ] الفهرست : 69 ، طبقات الزبيدى : 86 ، تاريخ بغداد 12 : 16 ، المنتظم 7 : 176 ، انساب السمعانى 6 : 160 ، نزهة الالبّاء : 217 ، انباه الرواة 2 : 294 ، ابن خلكان 3 : 299 ، سير الذهبى 16 : 533 ، عبر الذهبى 3 : 25 ، ميزان الاعتدال 3 : 149 ، البداية و النهاية 11 : 314 ، البلغه : 159 ، لسان الميزان 4 : 248 ، النجوم الزاهرة 4 : 168 ، بغية الوعاة 2 : 180 ، طبقات المفسرين للسيوطى : 24 ، طبقات الداودى 1 : 419 ، الشذرات 3 : 109 ، اشارة التعيين : 221 . در الامتاع و المؤانسة و البصائر و غير آنها از تأليفات ابو حيان ذكر او آمده است .