و تمثيلها ان كنت لمّا تصوّر * جمال و افراس و اسد و اكبش
و اكيسة حمر لفتيان حمير * اتونا عشاء فى ربوع لفتية
من التغلبيين الكرام و يشكر * و كلّ خماسى اذا ما جمعته
فآخره فاحذف و لا تتغيّر * فنجمع قرطعبا قراطع سالكا
به مسلك الجمع الرباعى المكثّر
من مىگويم ، شگفت است از كسى كه كتابى بزرگ در نحو تصنيف كرده است ، بگويد جمع مكسّر را چهار وزن است و حال آنكه قريب به پنجاه وزن است . .
767 - على بن سليمان بن فضل اخفش [ 1 ]
ابو الحسن ، اخفش صغير و نيز اخفش اكبر ، كه ابو الخطاب عبد الحميد نام دارد ، و اخفش اوسط ، كه نام او ابو الحسن سعيد بن مسعده است ، كه ذكر آنها را در جاى خود آورديم .
اخفش ديگرى هم هست به نام عبد العزيز بن احمد مغربى اندلسى كه ذكر آن نيز در باب خود بيايد . همچنين اخفشهاى ديگرى .
على بن سليمان اخفش در ماه شعبان سال 315 وفات كرد و در مقبرهء قنطرة البردان به خاك سپرده شد . مرزبانى چنين گويد . نيز در كتاب المقتبس گويد : ذكر جماعتى از اهل لغت و نحويان ، كه آنها را ديدار كردهام ، از آن جمله است على بن سليمان بن فضل اخفش .
دانش او در روايت اخبار و علم نحو چندان گسترده نبود ، البته نمىدانم كه كتابى تصنيف كرده باشد يا شعرى گفته باشد . هرگاه در نحو مسألهاى از او مىپرسيدند ملول مىشد و بر كسى كه به سؤالش ادامه مىداد بانگ مىزد . سپس ذكر وفات او كرده چنان كه آورديم .
هامش
[ 1 ] طبقات الزبيدى : 115 ، الفهرست : 91 ، نور القبس : 341 ، تاريخ ابى المحاسن : 45 ، تاريخ بغداد 11 : 433 ، فهرست ابن خير ( مواضع متعدد ) ، نزهة الالباء : 248 ، المنتظم 6 : 214 ، انباه الرواة 2 : 276 ، ابن خلكان 3 : 301 ، سير الذهبى 14 : 480 ، عبر الذهبى 2 : 162 ، مرآة الجنان 2 : 267 ، البداية و النهاية 11 : 157 ، البلغه : 158 ، النجوم الزاهرة 2 : 167 ، الشذرات 2 : 270 ، بغية الوعاة 2 : 167 ، اشارة التعيين : 219 .