497 - زكريا بن احمد بن محمد بن يحيى [ 1 ]
نسبشناس و فاضل مشهور . پيشهء بزازى داشت . ابو يحيى كنيهء او بود . به علم انساب معرفتى تمام داشت . به سال 348 وفات كرد . او را در علوم زيديه و اخبار ايشان تصانيفى است از جمله كتاب الابانة عن الامامة .
498 - زكريا بن يحيى بن عبد الرحمن ساجى [ 2 ]
ابو يحيى كنيه داشت . از بصره بود . از پيشوايان اهل علم و فضل . به سال 307 در بصره وفات كرد . بسيار اهل فكاهه و مزاح بود . چنان كه گويند مجلسى براى علم داشت و مجلسى براى لهو . مىگفت كه من باطن خود را بين خود و خدا مصالحه كردم اكنون كه به چهل رسيدهام باكى از طعن مردم ندارم . ابو يحيى براى مردم لقب مىگذاشت و مىگفت : من نخست براى خود و زن و فرزندم لقب نهادهام ، لقب من ساقول است و لقب پسرم زيرك .
مردى نزد او آمد و گفت به درد سر افتادهام ، دستم را بگير مردى را كه به گران جانى معروف بود گفتهام كه سوگند مىخورم به طلاق كه خر زرقويه از او تحملپذيرتر باشد .
ابو يحيى گفت : خر را بياوريد . آوردند . ابو يحيى مردى كوتاه قامت بود . از مجلسى كه در مسجد جامع داشت بيرون آمد ، از باب احنف . اهل مجلس نيز در پى او بودند . به خر نگاه كرد و گفت : سوار شو و در مقابل من آن را بران . مرد سوار شد و براند . پس او را گفت زنت را نگه دار . اين خر در ميان خران تحملپذيرتر از آن مرد است در ميان مردم .
از آثار اوست : كتابى در اخبار بصره و كتاب الابلة و كتاب فى الجرح و التعديل .
499 - زند بن الجون [ 3 ]
معروف به ابو دلامهء كوفى . مردى سياه و از موالى بنى اسد بود . اواخر ايام بنى اميه را درك كرد و در ايام بنى عباس شهرت يافت . از خواص منصور و مهدى بود . به سال 261 در
هامش
[ 1 ] المختصر و نيز بنگريد به الوافى 14 : 201 .
[ 2 ] المختصر و بنگريد به الفهرست : 299 ، طبقات الشيرازى : 104 ، سير الذهبى 14 : 197 ، تذكرة الحفّاظ : 709 ، عبر الذهبى 2 : 134 ، ميزان الاعتدال 2 : 79 ، طبقات السبكى 3 : 299 ، طبقات الاسنوى 2 : 22 ، البداية و النهاية 11 : 131 ، الوافى 14 : 205 ، تهذيب التهذيب 3 : 334 ، لسان الميزان 2 : 488 ، الشذرات 2 : 250 .
[ 3 ] الشعر و الشعراء : 660 ، طبقات ابن المعتز : 45 ، الاغانى 10 : 247 ، تاريخ بغداد 8 : 488 ، ابن خلكان 2 : 320 ، سير الذهبى 7 : 374 ، الوافى 14 : 216 ، المؤتلف و المختلف 231 ، البداية و النهاية 10 : 134 ، معاهد التنصيص 2 : 211 ، الدميرى 1 : 163 ، الشذرات 1 : 246 .