قراءات و ادب عرب و تاريخ عرب و شعر بود . دفترهاى او خانهاش را تا سقف پر كرده بودند و ، چون زهد و پارسايى اختيار كرد ، همه را آتش زد . يحيى بن معين و ديگر اهل حديث او را در حديث موثق شمردهاند و مىگفتند در قرائت صدوق و حجت است .
اخبار او بسيار است و بس سودمند كه ذكر آن سخن را به درازا مىكشاند .
496 - زبير بن بكّار بن عبد الله بن مصعب [ 1 ]
از نوادگان عبد الله بن زبير بن عوّام است . ابو عبد الله كنيهء اوست . قرشى و اسدى ، علّامه و نسبشناس و اخبارى است . كتابش در انساب قريش مورد اعتماد اهل تحقيق در اين زمينه است . سفيان بن عيينه و ديگران از او علم آموختهاند و ابن ماجه و ابن ابى الدنيا و جز آن دو از او روايت كردهاند . او در حديث از ثقات بود و به قول احمد بن على سليمانى كه مىگفت كه او منكر حديث است توجهى نبايد كرد . موسى بن هارون گويد [ 2 ] كه در محضر امير محمد بن عبد الله بن طاهر بودم كه زبير بن بكّار اجازه خواست كه داخل شود . چون به مجلس درآمد محمد بن عبد الله بن طاهر اكرامش كرد و بزرگش داشت . سپس گفت :
اگر چه ما در نسب از يكديگر دور هستيم ولى در ادب خويشاونديم . امير المؤمنين فرمان داده كه تو را بخوانم و عهدهدار امر قضا نمايم . زبير گفت : آيا پس از اينكه به اين سن رسيدهام و خود روايت كردهام كه هر كه عهدهدار امر قضا گردد بدون كارد سرش بريده شود ، متولى كار قضاوت شوم ؟ گفت : پس تو خود در سرّ من رأى به نزد او شو و هر چه خواهى بگوى . زبير گفت : چنين كنم . آنگاه فرمود تا ده هزار درهم و ده دست جامه و مركبى كه بر او سوار شود و بارش را بر او نهد تا به سرّ من رأى رود به او دهند . هنگامى كه خواست بازگردد او را گفت : چيزى بگوى تا آن را از تو روايت كنيم و از تو ياد نماييم .
زبير گفت : نيك است . از عمره بازمىگشتم چون به اثاية العرج رسيدم جمعى را ديدم كه در جايى گرد آمده بودند . من نيز نزد آنان رفتم . در اين حال صيادى كه آهويى در دامش افتاده بود برسيد . او آهو را ذبح كرد و آهو همچنان دست و پا مىزد . پس با شاخ به سينهء آن مرد زد شاخ آهو در سينهاش نشست و او را كشت . در اين حال دختر جوان خوبرويى
هامش
[ 1 ] الفهرست : 123 ، نور القبس 321 ، تاريخ بغداد 8 : 467 ، بغية الطلب 7 : 143 ، ابن خلكان 2 : 311 ، تذكرة الحفاظ و نيز بنگريد به مقدمهء جمهرة نسب قريش .
[ 2 ] ابن خلكان و مصارع العشاق 2 : 56 و تاريخ بغداد 469 با وجود اختلاف بسيار در روايت .