494 - زائدة بن نعمة بن نعيم [ 1 ]
ابو نعمة قشيرى [ 2 ] ، معروف به مجفجف [ 3 ] . شاعر است صاحب شعرى نيكو با الفاظى برگزيده و معانى لطيف . بزرگان و اهل بيوتات را مدح مىگفت . در سال 580 او را در حلب ديدم و در سال 586 در گذشت . از اوست قصيدهاى به اين مطلع :
اصبح الرّبع من سميّة خالى * غير هيق [ 4 ] و ناشط و غزال
[ 5 ] و [ 6 ]
495 - زبّان بن علاء بن عمّار [ 7 ]
امام ابو عمرو بن العلاء تميمى مازنى بصرى ، يكى از قاريان هفتگانه . در باب نام او بيست و يك قول است . و صحيحترين اقوال اين است كه نام او زبّان است . ابو عمرو در سال 65 يا 68 در مكه متولد شد و به سال 154 در كوفه وفات كرد . در مكه و مدينه و كوفه و بصره از جمعى از بزرگان ، چون انس بن مالك و حسن بصرى و سعيد بن جبير و عكرمه و مجاهد علم آموخت . نحو را از نصر بن عاصم ليثى فرا گرفت و جماعت كثيرى چون عبد الله بن مبارك و يزيدى از او قرائت آموختند . نيز خليل بن احمد و يونس بن حبيب بصرى و ابو محمد يزيدى در نحو شاگردان او بودند و نيز ابو عبيده معمر بن مثنّى و اصمعى و معاذ بن مسلم نحوى و جز ايشان از او ادب و علوم ديگر فرا گرفتند . و سيبويه از او حروف را روايت كرد . او داناترين مردم به ادب عرب و قرآن و تاريخ عرب و شعر بود . يونس بن حبيب مىگفت اگر كسى باشد كه بتوان در همه چيز قول او را فرا گرفت ، كسى جز ابو عمرو بن العلاء نخواهد بود و ابو عبيده گويد : ابو عمرو عالمترين مردم به
هامش
[ 1 ] مصورة ابن عساكر 6 : 325 ، تهذيب ابن عساكر 5 : 351 ، بغية الطلب 7 : 139 ، الوافى 14 : 168 . ابن العديم گويد كه وى شاعر بنى مالك بود به حلب آمد و ملك رضوان بن تتش و ديگران را مدح گفت . و نيز صدقة بن مزيد را و صلات و جوايزى به او دادند .
[ 2 ] م : تسترى
[ 3 ] م : محفحف
[ 4 ] م : هين
[ 5 ] م : غوال
[ 6 ] حاصل معنى : خانهها از سميه خالى است در آنجا جز خرى و گاوى و غزالى نيست .
[ 7 ] نور القبس : 25 ، المعارف : 531 ، 540 ، اخبار النحويين البصريين : 22 ، مراتب النحويين : 13 - 20 ، نزهة الالباء : 15 ، طبقات الزبيدى : 35 ، الفهرست 30 ، ابن خلكان 3 : 466 ، انباه الرواة 4 : 125 ، عبر الذهبى 1 : 223 ، سير الذهبى 6 : 407 ، طبقات ابن الجزرى 1 : 288 ، البداية و النهاية 10 : 113 ، الوافى 14 : 171 ، الفوات 2 : 28 ، الشذرات 1 : 237 ، بغية الوعاة 2 : 231 ، تهذيب التهذيب 12 : 178 ، النجوم الزاهرة 2 : 22 ، روضات الجنات 3 : 388 .