بيامد . وقتى آن مرد ( شوى خود ) را مرده يافت فريادى كشيد و بيفتاد و بمرد . من در شگفت شدم آهويى سر بريده و مردى مجروح و مقتول و زنى مرده . زبير قاضى مكه شد و در همان شغل بود كه در مكه در گذشت . وفات او هفت شب باقى مانده از ذوالقعدهء سال 256 بود .
مرزبانى از زبير روايت مىكند كه روزى همراه متوكل بودم . متوكل پرسيد : بهترين مردم بعد از رسول الله چه كسى بود . من ترسيدم كه بگويم على . و خاموش شدم . گفت :
اى زبير اين خاموشى از چيست ؟ گفتم : بهترين صحابه ابو بكر بود و بهترين خويشاوندان على . متوكل از اين سخن خشنود شد .
و نيز گويد كه نزد فتح بن خاقان رفتم كه از او بخواهم مرا نزد متوكل برد . وى وعده داد كه چنين كند . سعيد بن مسكين بيرون آمد و گفت : به درون رو ، من به درون رفتم . وقتى بيرون آمدم فتح بن خاقان گفت : جايزهء تو از پى مىآيد ، همچنين منشور قضا در مكه .
چون به خانه رفتم غلامى با سى هزار درهم بيامد . درهمها گرفتم و رهسپار مكه شدم .
چون خواستم به شهر داخل شوم رسول خليفه بيامد و منشور بياورد و من به عنوان والى به شهر درآمدم . وى در مكه مرد . سبب مرگش اين بود كه از بامى كه ده ذراع بلنديش بود فرو افتاد و استخوان ترقوه و لگنش شكست و همين مرگ او را در پى داشت . ابن معصب بر او نماز خواند و محمد بن عيسى بن منصور بر جنازهاش حاضر گرديد و او را در جوار گور على بن عيسى هاشمى در نقرة الحجون به خاك سپردند . از آثار اوست :
كتاب نسب قريش و اخبارها ، كتاب اخبار العرب و ايامها ، كتاب نوادر اخبار النسب ، كتاب الموفقيات فى الاخبار ، كه آن را براى الموفّق بالله تصنيف كرده است ، كتاب ازواج النبى ( ص ) ، كتاب وفود النعمان على كسرى ، كتاب الاوس و الخزرج ، كتاب النخل ، كه ابن نديم گويد كه اين كتاب را به خطّ ابن السكّرى ديده است ، و كتاب نوادر المدنيّين ، كتاب الاختلاف ، كتاب العقيق و اخباره ، كتاب اغارة كثيّر على الشّعراء ، اخبار ابن ميّاده ، اخبار ابن الدمينه ، اخبار ابن قيس الرقيّات ، اخبار ابى دعبل جمحى ، اخبار ابو السائب ، اخبار الاشعث ، اخبار الاحوص ، اخبار ابن هرمة ، اخبار توبة بن الحميّر و ليلى الاخيليّة ، اخبار امية بن ابى الصّلت ، اخبار حاتم ، اخبار حسّان ، اخبار جميل ، اخبار عبد الرحمن بن حسّان ، اخبار العرجى ، اخبار عمر بن ابى ربيعة ، اخبار كثيّر ، اخبار المجنون ، اخبار نصيب ، اخبار هدبة بن الخشرم و زياد و جز اينها .
معجم الأدباء ( فارسي ) — صفحة 568
مساهمون: ياقوت الحموي
ص٥٦٨