او در اخبار علما و شعرا كتابهايى تصنيف كرد و نيز كتابهايى كه جرئت اظهار آنها را نداشت از بيم آنچه بر سر پدرش آمده بود با وجود پرهيز و احتراز او .
ابو سعد از دستگاه خليفه سخت مىترسيد حتى مىپنداشت شمار نفسهايش هم به خليفه گزارش مىشود . او آخرين كس از اين خاندان بود . جز دخترى از او بر جاى نماند كه مردى به نام ابن دوّامى او را به زنى گرفت . نپندارم كه او را نيز فرزندى بوده است .
ابو سعد با وجود دلبستگى فراوانى كه به كتاب داشت از عاريه دادن آنها دريغ نمىكرد روزى مرا گفت با آنكه كتابهايش را به دانشپژوهان به عاريه مىدهد و هرگز گروگانى نمىستاند تاكنون كتابى از او تلف نشده است . گفتم : اين به سبب نيت نيك توست . خدا نيز آنها را حفظ مىكند .
ابو سعد به خط خود كتابهاى بسيارى استنساخ كرد و آنها را مقابله و تصحيح نمود و نزد مشايخ خواند . از مشايخ او ابو بكر محمد بن عبيد الله زاغونى و نقيب ابو جعفر احمد بن محمد مكى و ابو حامد محمد غرناطى مغربى بودند و نيز پدرش ابو المعالى حمدون و ابو الفتح محمد بن عبد الباقى معروف به ابن البطى [ 1 ] و ابو المعالى محمد بن محمد بن اللحاس [ 2 ] و جماعتى ديگر چون ابن كليب حرّانى [ 3 ] و ابن بوش [ 4 ] .
مؤيد الدين محمد بن محمد قمى نائب وزارت در بغداد بود . وى به خوزستان رفت تا عصيان سنجر ، مملوك خليفه ، را بخواباند . او را بگرفت و بازگرديد . مردم به استقبال او بيرون شدند ، در محرم سال 608 . تاج الدين ابو سعد هم در ميان استقبالكنندگان بود وى مردى بود تنومند و سايه پرورده و راحت طلب . طاقت گرماى شديد نداشت . چون به مداين رسيدند گرما شدت كرد و او ميان مداين و بغداد در هفت فرسنگى بغداد درگذشت . جسدش را به بغداد آوردند و در مقبرهء موسى بن جعفر ( ع ) در باب التبن به خاك سپردند . خدايش بيامرزاد و از او خشنود باد .
هامش
[ 1 ] ابن البطّى ابو الفتح محمد بن عبد الباقى در سال 564 در گذشت ( عبر الذّهبى 4 : 188 ) .
[ 2 ] م : النحاس ، او ابو المعالى محمد حريمى عطار است كه صالح و ثقه بود و در سال 562 وفات كرد ، در سن 94 سالگى . ( عبر الذهبى 4 : 179 ) .
[ 3 ] ابو الفرج عبد المنعم بن عبد الوهاب حرّانى حنبلى ، در سال 596 وفات كرد . ( عبر الذهبى 4 : 293 ) .
[ 4 ] ابن بوش نام او يحيى بن اسعد است . در سال 593 وفات كرد . ( عبر الذهبى 4 : 283 ) .