346 - حسن بن محمد بن حسن بن حبيب
[ 1 ] ابو القاسم كنيه داشت . واعظ و مفسّر ، عبد الغافر از او ياد كرده . در معانى و علوم قرآن پيشواى زمان خود بود . تفسيرى تصنيف كرده كه اشتهار دارد .
وى مردى اديب و نحوى و عارف به مغازى و قصص و سير بود . در ماه ذوالقعدهء سال 406 درگذشت در قراءات و ادب و در احوال عقلاى مجانين صاحب اثر است .
وى براى اهل تحقيق درس مىگفت و عوام را موعظه مىكرد . در نيشابور ، به فراوانى ، نشر علم مىنمود و تصانيفش در آفاق مشهور گرديد . از اصم و عبد الله بن صفّار و ابو الحسن كارزى روايت مىكرد . ابو اسحاق ثعلبى از خواص شاگردانش بود . نخست بر مذهب كرّامى بود ، سپس شافعى شد . از اوست [ 2 ] :
به من يستغيث العبد الّا بربّه * و من للفتى عند الشدائد و الكرب
و من مالك الدنيا و مالك اهلها * و من كاشف البلوى على البعد و القرب
و من يدفع الغمّاء وقت نزولها * و هل ذاك الّا من فعالك يا ربّى
گويند وى مردى توانگر بود . در خانهاش بستانى و چاهى داشت .
اگر كسى از غربا قصد او مىكرد اگر توانگر بود در مالش طمع مىكرد . و اگر فقير بود فرمان مىداد از چاه براى او آب بكشد و بستان را آب دهد ولى با اهل شهر خود چنين معامله نمىكرد .
347 - حسن بن محمد بن على دهّان لغوى
[ 3 ] از ربعى و سيرافى علم آموخت و ابو زكرياى تبريزى از او آموخت . در سال 447
هامش
[ 1 ] الوافى 12 : 239 ، بغية الوعاة 1 : 519 ، طبقات المفسرين للسيوطى : 11 ، عبر الذهبى 3 : 93 ، سير الذهبى 17 : 237 ، طبقات الداودى 1 : 140 .
[ 2 ] حاصل معنى : بنده به چه كسى استغاثه كند جز به پروردگارش . و آدمى را به هنگام سختيها و مصيبتها و غمها چه كسى آرامش بخشد جز او . مالك دنيا كيست و مالك مردم دنيا كيست ؟ و چه كسى در دور يا نزديك از ميانبرندهء بلاهاست . و چه كسى شدايد روزگار را به هنگام نازل شدنشان دفع مىكند . اى پروردگار من آيا اين كار جز از تو از ديگرى ساخته است ؟
[ 3 ] انباه الرواة 1 : 304 ، الجواهر المضيئة 1 : 202 ، البلغه 64 ، الوافى 12 : 230 ، بغية الوعاة 1 : 523 .