حافظ ابو العلاء همدانى در كتاب قراءات العشر در نسب نقّاد گويد : حسن بن داود بن حسن بن عون بن منذر بن صبيح القرشى النحوى به حسن قرائت و آواز خوش موصوف بود .
ابن نجّار در تاريخ كوفه گويد : از رجال برگزيدهء عاصم بن محمد بن غالب صيرفى بود ميان او و قملىّ در موارد اندكى اختلاف بود ، جماعتى از اهل كوفه از جمله ابو على حسن بن داود نقّاد نزد او علم آموختند . اين نقاد در نحو حذاقتى تمام داشت و قرآن را نيكو و با آواز خوش مىخواند در جامع كوفه با مردم نماز تراويح مىگزارد و چهل و سه سال در اين كار مداومت داشت . نيز از علماى علم تجويد قرآن بود .
316 - حسن بن رشيق قيروانى [ 1 ]
وى از موالى ازد بود و شاعر و اديب و نحوى و لغوى و عروضى . صاحب تصانيف بسيار و تأليفات نيكو . ميان او و اديب ابن شرف مخالفتها و دشمنيها بود . و ابن رشيق در ردّ او چند كتاب نوشته . پدرش رشيق رومى بود . و خود از آن ياد كرده و به دو باليده است .
ابن رشيق نزد ابو عبد اللّه جعفر قزّاز قيروانى نحوى و لغوى و ديگر افاضل قيروان علم آموخت . به سال 456 در سن شصت و ششسالگى در قيروان وفات كرد . ابن رشيق خود در پايان كتابى ، كه دربارهء شعراى معاصر خود موسوم به النموذج نوشته ، چنين گويد :
صاحب اين كتاب حسن بن رشيق از موالى ازد است . به سال 390 در محمديه متولد شده ، در آنجا درس خواندن آغاز كرده تا در سال 406 به دربار سيّد و سرورمان ، خلد اللّه ملكه ، بار يافته و او را مدح گفته است . مؤلف گويد : مرادش معزّ بن باديس بن منصور است . ابن رشيق در برابر مدايح خود صلات و جوايز كرامند گرفت و به خدمت در ديوان پرداخت . از اوست [ 2 ] :
من جفانى فانّنى غير جاف * صلة او قطيعة فى عفاف
هامش
[ 1 ] الخريدة 2 : 230 ، المطرب : 58 ، انباه الرّواة 1 : 298 ، الذخيرة 4 : 597 ، ابن خلكان 2 : 85 ، مسالك الابصار 11 : 227 ، انموذج الزمان : 439 ، الوافى 12 : 11 ، بغية الوعاة 1 : 504 ، الشذرات 3 : 297 ، مرآة الجنان 3 : 78 ، البلغه : 58 ، روضات الجنّات 3 : 68 ، الحلل السندسية 1 : 278 ، اشارة التعيين : 89 ، عنوان الاريب 1 : 52 .
[ 2 ] حاصل معنى : هر كه بر من جفا كند من جفا نكنم . چه به او بپيوندم و چه از او ببرم او را آزارى نرسانم . چه بسا كه جوان از كسى كه با او راه صفا مىپيمايد جدا شود و با خوشرويى با كسى كه با او راه صفا نمىپيمايد ديدار كند .