307 - حسن بن احمد بن حسن همدانى [ 1 ]
معروف به عطّار و حافظ . كنيهاش ابو العلاء بود ، از مردم همدان . در نوزدهم جمادى الاولى سال 569 در گذشت . يكى از ثقات ، ولادت او را روز شنبهء پيش از طلوع آفتاب روز چهاردهم ذوالحجهء سال 488 در همدان ذكر كرده است . وى در مناقب او گويد كه عطّار همدانى مىگفت كه در كودكى مرا به معلمى سپردند كه اكنون نامش را فراموش كردهام . نزد او به حفظ كردن قرآن پرداختم و تا سورهء يوسف را از بر كردم . ناگاه خداى تعالى باقى قرآن را بر زبان من جارى ساخت ، بى آنكه به تكرار از بر كرده باشم و نيز گويد كه در يك شب براى طلب حديث از گلپايگان تا اصفهان رفتم .
و شنيدم كه مىگفت به حج مىرفتم ، پياده بيابان را طى مىكردم ، گاه همراه دليل قافله و گاه وا پس مىماندم . تا روزى دليل مرا شناخت و با من انس گرفت و به من گرايش يافت .
او سوار بر ناقهء خود چون باد مىراند و من با او همراهى مىكردم . از نيروى من در شگفت شده بود زيرا نمىگذاشتم ناقه بر من پيشى گيرد . روزى به من گفت مىتوانى با ناقهء من مسابقه دهى . گفتم : آرى . او ناقهء خود بزد و تيز براند ولى من بر او سبقت گرفتم .
عطار در فرا گرفتن علوم سخت مىكوشيد . چنان كه كتاب الجمل عبد القاهر جرجانى را كه در نحو بود در يك روز از بامداد تا وقت عصر از حفظ كرد . گويند كه در يك روز سى ورقه از نوشته را از بر مىكرد و مىگفت : اگر كسى حديثى به من عرضه كند از احاديث رسول اللّه ( ص ) كه من نشنيده باشم ، دهانش را پر از زر مىكنم . ابو العلاء عطار رحمه اللّه جمهرهء ابو بكر بن دريد و كتاب الجمل ابن فارس و كتاب النسب زبير بن به كار را از بر كرده بود .
حافظ ابو القاسم اسماعيل بن محمد بن فضل جوزى ، رحمه اللّه ، در جامع اصفهان براى جماعتى از محدثان املاى حديث مىكرد ، در اين حال ابو العلاء عطّار از در مسجد آشكار شد . چون حافظ ابو القاسم را چشم بر او افتاد از املا بازايستاد و به اصحابش گفت : اى قوم ، خداوند عزّ و جل در سر هر صد سال بر اين امت كسى را مىفرستد كه
هامش
[ 1 ] المنتظم 10 : 248 ، ابن الفوطى 2 : 626 ، مختصر ابن الدبيثى : 276 ، عبر الذهبى 4 : 206 ، سير الذهبى 21 : 40 ، تذكرة الحفّاظ ، 1324 ، الوافى 11 : 384 ، طبقات ابن الجزرى 1 : 204 ، مرآة الجنان 3 : 289 ، النجوم الزهرة 6 : 72 ، بغية الوعاة 1 : 494 ، الشذرات 10 : 248 . ( ياقوت از كتابى كه محمد بن محمود بن ابراهيم بن فرج در مناقب شيخ گردآورده بر گرفته است ) .