خود گوش نمىداد . اين ابو على ، دينورى بود [ 1 ] و مردى بود در نحو صاحب معرفت .
روزى اسحاق مصعبى از او پرسيد چگونه است كه محمد بن يزيد ( يعنى مبرد ) كتاب سيبويه را از احمد بن يحيى ( يعنى ثعلب ) بهتر تقرير مىكند ؟ گفت بدان سبب كه محمد بن يزيد كتاب سيبويه را نزد دانشمندان خوانده و احمد بن يحيى نزد خود و نيز گويد كه علما ثعلب را از همان سنين نوجوانى بر ديگران مقدم مىداشتند . ثعلب در زندگى بر خود سخت مىگرفت و خست به خرج مىداد .
گويد از احمد بن اسحاق معروف به ابن المدوّر [ 2 ] شنيدم كه مىگفت : مىديدم كه ابن الاعرابى اگر در مطلبى شك مىكرد از ثعلب مىپرسيد كه ابو العباس نظر تو دراينباره چيست او به سبب قوت حافظهاش بر فور پاسخ مىداد . با اين همه ثعلب از حيلهء بلاغت عارى بود ، در عين حال ، كه او و مبرد در تاريخ ادب همتايى ندارند .
ابو بكر محمد بن حسن زبيدى [ 3 ] گويد كه ثعلب گفت كه محمد بن عبد الله بن طاهر پسرش را به من سپرد كه او را علم آموزم و براى من وظيفهاى هم معين كرد . من تا چهار ساعت برآمده از روز با او به درس مىنشستم و چون او آهنگ چاشت مىكرد من بازمىگشتم . وى اين ماجرا با پدر باز گفت . محمد بن عبد الله تالار و رواقها را فرش افكند و انواع طعام را مضاعف نمود . چون هنگام بازگشت در رسيد و من خواستم كه بازگردم ، وى پدر را خبر داد . محمد به خادمى كه در خدمت ما بود گفت : پندارم وى غذايى را كه مىفرستيم كافى نمىداند و از خانهء ما خوشش نمىآيد و باز بر مقدار غذا در افزود و گفت از جانب من او را بگوى آيا خانهء تو از خانهء من خنكتر است يا طعام تو از طعام من خوشمزهتر ؟ بازگشتن تو به هنگام چاشت براى ما عيب است . چون خادم اين سخنان بگفت براى خوردن چاشت ماندم و اين حال سيزده سال دوام يافت . و مرا هر روز علاوه بر چاشت كه آنجا مىخوردم به قدر هفت نفر نان خشكار مىداد و به قدر يك نفر نان سميد و هفت رطل گوشت و علوفهء يك رأس چارپا و در هر ماه هزار درهم . تا آنگاه كه سالهاى سخت فرا رسيد و گندم و گوشت گران شد . كاتبى كه مأمور مطبخ بود به دو شكايت برد . گفت تا دفتر حسابها را نزد او برد تا فقط به كسانى اختصار كند كه از وجود آنها چاره نيست . دفتر را نگريست مشتمل بر سه هزار و ششصد تن بود . محمد به خط
هامش
[ 1 ] مراتب النحويين : 96 .
[ 2 ] طبقات الزبيدى : 143 .
[ 3 ] طبقات الزبيدى 148 ، انباه الرواة 1 : 147 .