مستر شد انسى بود ، چون ابن الجزرى صاحب خزانهء كتب بمرد ، جاى او را گرفت و يك سال و هشت ماه در اين كار ببود . خود از علم و ادب و شعر نيك بهرهمند بود و بر اهل علم نيكى مىكرد . اموالى كه پس از او بر جاى ماند در حدود صد هزار دينار بود كه آن را بر مكه و مدينه وقف نموده بود .
108 - احمد بن عبيد بن ناصح بن بلنجر نحوى كوفى [ 1 ]
كنيهاش ابو جعفر بود . او را ابو عصيده مىگفتند . اصلش از ديلم بود ، از موالى بنى هاشم .
از واقدى و اصمعى و ابو داود طيالسى و زيد بن هارون و غير ايشان روايت مىكرد . و قاسم بن محمد بن بشار انبارى و احمد بن حسن بن شهير از او روايت مىكردند . ابو عبد الله محمد بن شعبان بن هارون بن بنت الفريابى در تاريخ الوفيات سال مرگ او را 237 ضبط كرده .
برخى روايات او را ضعيف شمردهاند . از آثار اوست : كتاب المقصور و الممدود ، كتاب المذكّر و المؤنث و كتاب الزيادات در معانى شعر ابن سكّيت و كتاب عيون الاخبار و الاشعار .
محمد بن اسحاق نديم گويد : ابو عصيده و ابن قادم هر دو مؤدب پسر متوكّل بودند .
گويند كه چون متوكّل خواست براى فرزندش دو مؤدب اختيار كند ، كار را به ايتاخ واگذاشت . ايتاخ نيز دبير خود را عهده دار اين كار نمود . او نزد طوال و احمر و ابن قادم و ابو عصيده و ديگر ادبا فرستاد و آنان را در مجلس حاضر نمود . ابو عصيده آمد و در آخر مجلس نشست كسى كه نزد او بود گفت كه بهتر است بالاتر روى گفت : آنجا مىنشينم كه مجلس به من پايان مىگيرد . وقتى همه گرد آمدند ، كاتب گفت : اگر مطلبى را به بحث بگذاريد ما به ميزان علم شما آگاه مىشويم و آن را كه مىخواهيم برمىگزينيم . سپس اين بيت غلفاء [ 2 ] فزارى مورد بحث واقع شد [ 3 ] :
ذرينى انّما خطأى و صوبى * علىّ و انّما انفقت مال
هامش
[ 1 ] طبقات الزبيدى : 204 ، الفهرست : 79 - 80 ، مراتب النحويين : 97 ، تاريخ بغداد 4 : 258 ، انباه الرواة 1 : 84 ، نزهة الالبّاء 142 ، الوافى 7 : 166 ، بغية الوعاة 1 : 333 ، تهذيب التهذيب 1 : 60 .
[ 2 ] م : عنقاء .
[ 3 ] حاصل معنى : مرا به خود واگذاريد كه خطا و صوابم بر عهدهء من است و آنچه انفاق كردهام ، مال بوده است نه آبرو .