شعرهايى مىساختند متضمّن عقايد ملحدان و تا سبب هلاكتش شوند ، آنها را نشر مىدادند .
فهرست كتابهاى او - كه از خط يكى از كسانى كه ابو العلاء مطالب خود را بر او املا مىكرده - نقل كردهام ، از اين قرار است : اين شخص شيخ ابو الحسن على بن عبد الله بن ابى هاشم است . ابو العلاء دربارهء او مىگويد از سال 400 كه خانهنشين شد ، و بدون هيچ اجر و مزدى نوشتن آثار او را بر عهده گرفت . نويسندهء فهرست مىگويد كه آثار ابو العلاء چند قسم است : بعضى در زهد و موعظه است و تمجيد و ثناى بارى تعالى چه به نظم و چه به نثر . در باب كتاب معروف به الفصول و الغايات كه مراد به غايات قوافى است زيرا غايت و نهايت بيت است . اين كتاب برحسب حروف الفبا ترتيب يافته جز حرف الف .
ابو العلاء اين كتاب را پيش از رفتن به بغداد آغاز كرد و پس از بازگشتش به معرّة النعمان آن را به پايان آورد . الفصول و الغايات هفت جزء است و در نسخهاى مقدار آن صد كرّاسه است و كتاب السادن كه آن را در حل مشكلات الفصول و الغايات و لغزها و معماهاى آن نوشته در بيست كرّاسه و كتاب اقليد الغايات كتابى است لطيف در تفسير لغزها در ده كرّاسه و كتاب معروف به الايك و الغصون و آن كتاب الهمزة و الرّدف است و ديگر كتابى است معروف به تضمين الآى در چهار صد كرّاسه و كتاب تفسير الهمزة و الرّدف در يك جزء . و كتاب سيف الخطبه در دو جزء شامل خطبههايى كه در طول سال خوانده مىشود و در آن كتاب خطبههايى است براى نماز جمعه و نماز عيد فطر و اضحى و خسوف و كسوف و استسقاء ، و عقد نكاح . مقدار آن چهل كرّاسه است . يكى از متظاهران به ديانت تأليف چنين كتابى را از او خواسته بود . و كتاب نشر شواهد الجمهره كه ناتمام مانده در سه جزء ، كتاب دعاء و حرز الخيل ، كتاب مجد الانصار ، در قوافى ؛ كتاب تاج الحرّة در اندرز به زنان . اين كتاب چهار صد كرّاسه است ؛ و كتاب معروف به دعاء ساعة و كتابى ديگر معروف به وقفة الواعظ و كتاب معروف به سجع الحمائم ، اين كتاب از زبان چهار كبوتر است ، يكى از رؤسا از او خواسته بود و او اين كتاب را تصنيف كرد . اندرزهايى است زاهدانه از زبان كبوتر . كتاب سجع الحمائم چهار جزء است در سى كرّاسه . و كتاب لزوم ما لا يلزم ، منظوم ، بر طبق حروف معجم جز حرف الف ، در سه جزء يا چهار صد و بيست كرّاسه در يازده هزار بيت . كتاب زجر النّابح كه در پيرامون لزوم ما لا يلزم است . بعضى از جاهلان كه قصد آزار او را داشتند ، به برخى از ابيات كتاب ايراد
معجم الأدباء ( فارسي ) — صفحة 143
مساهمون: ياقوت الحموي
ص١٤٣