بنى مصاب و بنى زردال [ 1 ] كه اينان همه در نسب بادين بن محمد گرد مىآيند . و در اين محمد با دين و بنى راشد گرد مىآيند ، سپس محمد با ورتاجين در زحيك بن واسين گرد مىآيند و همه در ميان زناتههاى نخستين به بنى واسين معروفاند و آن پيش از آن است كه ابن بطون و افخاذ پديد آيند و در طى گذشت روزگار به شعب بسيار منشعب شوند .
در سرزمين افريقيه و صحرا و برقه و بلاد زاب طوايفى است از بقاياى طبقهء نخستين زناته قبل از آنكه به مغرب روند . بعضى در قلاع غدامس بودند در ده مرحلهاى سرت . اين شهر از آغاز اسلام وجود داشته است . خطهاى است مشتمل بر دژها و بناهاى متعدد . بعضى از آنها متعلق است به بنى و اطاس از احياء بنى مرين . اينان مىپندارند كه قدماى ايشان آن بناها بر آوردهاند . در اين روزگار مكانى بس آباد است و از جهت شهرى گسترده است زيرا پايگاه حجاج و قوافل بازرگانى است كه از بلاد سياهان مىآيند و به مصر و اسكندريه مىروند . چون از رنج بيابانها و ريگستانهايى كه بر سر راه ايشان است بگذرند به آنجا فرود آيند . در تمام مسير بيابان هيچ دهكده و تپهاى نيست .
همچنين هنگامى كه بخواهند به ديار خود باز گردند باز هم از اين درگاه مىگذرند . از ايشان در بلاد حمه در يك مرحلهاى غرب قابس امتى عظيم است از بنى ورتاجن . در آنجا پادگانى بزرگ ايجاد كردند و شوكتشان افزون شد . بازرگانان به سبب رونق بازار آنجا كالاهاى خويش به آنجا برند . در اين ايام در برابر دولتهاى همجوار خويش پايدارى مىورزند و از دادن باج و خراج سر بر مىتابند . اينان مىپندارند كه نياكانشان از بنى ورتاجن آن شهر را پىافكندهاند و رياست ايشان در خاندانى بوده است به نام بنى وشاح . چه بسا كه از سوى دستگاه خلافت و دولتها بر آنان سخت گيرند ، اينان نيز به عنوان مقاومت در روزهاى جمعه با جامههاى شاهانه بيرون آيند و چنان كه گويى به رسوم پادشاهى بىاعتنا هستند و فراموش كردهاند كه تحت انقياد قدرت ديگرى هستند اسباب و آلات سلطنت به كار گيرند و موجب خشم دولتهاى همجوار خود بخصوص رؤساى توزر شوند .
جمعى از بنى واسين در قلعههاى مصاب در پنج مرحلهاى كوه تيطرى در جانب جنوبى و در كنار ريگستان و بر سه مرحلهاى قصور بنى ريغه در غرب جاى دارند . مصاب نام قومى است از بنى بادين كه آن قلعهها بر آوردهاند و در آنجا فرود آمدهاند . و ما اكنون به ذكر آنها مىپردازيم .
ساكنان قلاع مصاب در اين عهد شعوب بنى بادين از بنى عبد الواد و بنى توجين و مصاب و بنى زردال و ديگر شعوب زناتهاند ولى بيشتر به مصاب شهرت دارند . وضع آنان از حيث بناها و درختان و پراكندگى جماعات و تفرق فرمانرواييها شبيه به بلاد ريغه و زاب است .
از ايشان در كوهستان اوراس در افريقيه طايفهاى از بنى عبد الواد هستند كه از قديم از آغاز
هامش
[ ( 1 ) ] در نسخهءC: زردان .