باريتعالى رواست ، كامل مىشود . چنان كه در فرمايش مولا امير - المؤمنين و سيد الموحدين على عليه السّلام در تفسير وحدتى كه نسبتش به خدا جايز است مطلبى آمده كه خلاصهء آن چنين مىشود كه آن معنائى كه مىتوان از واحد ، و ، احد نسبت بخداى متعال اراده نمود دو معنا است ، يكى اينكه اللَّه يكى است ، و براى او شريكى نيست ، و ديگر اينكه او ، احدى المعنا است ، و هر دو معنا قضيهء سلب نقايصى است كه ضد كمال است .
بنابر اين حال تسبيح عبارت از اينست كه بنده در هنگام تسبيح پروردگار ، قلبش به كمال پروردگار از جميع وجوه معتقد باشد ، و همهء حركات و سكناتش بر خواسته از اين معرفت باشد ، اين در تسبيح كامل مطلق است ، و اما در تسبيح مقيد نيز ، ميبايست همين معنا بحسب همان قيدى كه براى آن هست در آن لحاظ شود ، مثل تسبيح در ركوع ميبايد كه به اين نيت باشد كه ذات اقدس حق را از اينكه در حول و قوه و اراده برايش شريكى باشد منزه و مبرا بداند .
چنان كه از مطلبى كه در همين زمينه در كتاب مصباح الشريعة از امام صادق عليه السّلام نقل شده ، اين معنا فهميده مىشود .
امام عليه السّلام مىفرمايد : نميشود كه بنده اى براى خدا ركوع كند ، ركوعى از روى حقيقت و آنچنان كه شايسته است مگر اينكه خداوند او را به نور بهاء خود زينت بخشد ، و در سايهء كبرياء و بزرگى خود جاى دهد ، و لباس برگزيدگان خود را بر او بپوشاند و ركوع اول است و سجده دوم و هر كس كه اول را آنچنان كه شايسته است بجاى آورد براى انجام دوم صلاحيت پيدا مىكند . و در ركوع ادب ، و در سجده
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 419
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٤١٩