مىنمود . و باز رسيده كه هر كس ايمان به خدا و روز قيامت دارد ميبايست كه از خواندن قل هو اللَّه پس از هر نماز واجب غفلت نكند ، چرا كه هر كس آن را قرائت كند خير دنيا و آخرت بر او جمع خواهد گشت و خداوند والدين او را و هر كس را كه از نسل آنها است بيامرزد .
مىگويم خلاصهء اخبار و رواياتى كه در معانى الفاظ اين سوره رسيده است چنين مىشود كه « هو » اشاره به ذاتى است كه غايب از حواس و اوهام است ، و اللَّه يعنى آن معبودى كه خلق جملگى از درك ماهيت او حيرانند ، و « احد » يعنى آن فرد و يگانه حقيقى و واقعى هم معنا و هم خارجا ، و آنكه نه در وهم و نه در عقل و نه در وجود قسمت مىپذيرد ، « الصمد » يعنى آن آقا و مولائى كه خلق بتمامه آهنگ او كنند ، و آنكه جوفى براى او نيست و آنكه از چيزى خارج نگشته و از او نيز چيزى خارج نشود ، ايجاد كنندهء اشياء و خالق آنها است .
و اما تكبير ركوع ،
شايد مناسب اين مقام اين باشد كه به اين تكبير ، بزرگتر بودن خداوند متعال از اينكه كسى بتواند آنگونه كه سزاوار او است بعبادت او قيام كند قصد شود ، و بلند نمودن دستها در حين گفتن اين تكبير به اين نيت باشد كه از اين اعتقاد كه مىتوان آن چنان كه شايستهء او است بعبادت او قيام نمود تبرى جويد و لذا نماز گزار از حال قيام براى ركوع خم مىشود ، و از حال قيام كه نشانهء قوت و قدرت است به حال ركوع كه حكايت از تواضع و فروتنى مىكند در مىآيد ، و با اين خضوع ، ادب محضر پروردگار را بجاى مىآورد ، و ذكر ركوع را ميگويد ، و سزاوار است كه از تسبيح خداى متعال در ركوع ، تنزيه او را از اينكه در اراده براى او شريكى باشد قصد نمايد .
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 417
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٤١٧