بدان ، مگر اينكه به يارى و كمك او باشد « صريحا اين حقيقت را بيان مىدارد كه مراد از ركوع ، تبرى و بيزارى جستن از آنچه كه ذكر شد ، و منزه داشتن حضرت حق از اينكه در اين امور براى او شريكى باشد ، مىباشد ، همچنين پاداشى كه در صدر كلام امام براى ركوع كنندگان واقعى بيان شده ، مناسب با آن مطلبى است كه ما گفتيم ، زيرا كه تنزيه و تسبيح حضرت حق مناسب با نور بهاء او و در سايهء كبرياء و بزرگى او قرار گرفتن مىباشد .
و خلاصهء كلام آنكه هر كسى كه كارها را از اسباب آن ببيند ، و آنها را مؤثر بداند ، و در امور به تدبير و حول و قوهء خود بنگرد ، و به قدرت و نيروى خود متكى باشد چنين كسى هر چند هم كه ركوعش طولانى باشد و بجاى سه مرتبه صد مرتبه سبحان اللَّه بگويد ، حقيقت ركوع را بجاى نياورده و خدا را به تنزيه ركوعى منزه ندانسته است . و حقيقت ركوع و روح آن باينستكه قلب بنده بر صفت توكل ، و عمل او عمل متوكلين باشد ، و در عالم وجود مدبر و فاعل مستقلى بجز ذات پاك ذو الجلال نبيند ، و از اينكه براى خود حول و قوه اى قائل باشد تبرى بجويد ، و اگر به كسب مىپردازد و به اسباب روى مىآورد از جهت اينكه خداوند به انجام اين امور امر نموده باشد ، چنين كسى ، ديگر در كسب و كار خود حريص نخواهد بود ، و مال حرام كه بماند كه از مال شبهه ناك هم حذر خواهد نمود ، و جز براى غير خدا ، و بامر خدا نه چيزى خواهد گرفت و نه خواهد بخشيد ، بلكه انفاق و امساك براى چنين كسى يكسان ، و بلكه وجود و عدم و فقر و غنا برايش مساوى خواهد بود ، و در اين صورت است كه خدا خود تدبير امور چنين بنده اى را
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 421
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٤٢١