حمد و ستايش و ثنائت بخاطر ترس از سطوت و قهر سلطان و حاكمى باشد بايد توجه داشته باشى كه سلطان قاهر و مالك واقعى ، همان مالك و ملك روز جزاء است ، و بنابر اين حمد و ستايش جز براى خداوندى كه پروردگار عالميان و رحمن و رحيم و مالك روز جزاء است سزاوار نيست .
اياك نعبد و اياك نستعين
ترجمه : تنها تو را بپرستيم و از تو كمك و يارى مىطلبيم .
اياك نعبد يعنى اينكه ما جز تو را نپرستيم و براى غير تو خضوع نكنيم يا اينكه مراد و مطلوب ما از عبادت غير تو نيست ، و هر دو معنا در اخبار آمده است ، و اينكه پرستش را منحصر به خدا مىكنيم ، از مقدم داشتن « اياك » كه مفعول « نعبد » است بر فعل و فاعل آن فهميده مىشود بخصوص كه ضمير منفصل هم به كار گرفته شده با اينكه امكان داشت كه از ضمير متصل استفاده شود ، اين در صورتى است كه معناى اول منظور باشد .
و اما معناى دوم را چنين مىتوان بذهن نزديك نمود كه شريك قرار دادن در مطلوبيت ، با توحيد ذات اقدس حق در اينكه هر خير و خوبى كه هست از اوست و هر كمال و جمال و بلكه حقيقت وجود از آن او است منافات دارد ، و با توجه به اين امر ، حقيقت عبوديت و بندگى به اين است كه بنده غير او را در هيچيك از اين امور شريك نگرداند در نتيجه مطلوبيت هم منحصر در او مىشود ، از اين گذشته آن كس كه جميع وجوه عبوديت و پرستش را منحصر به او بداند او را مستحق جميع وجوه مطلوبيت خواهد دانست .
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 386
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٨٦