امر چهارم از امورى است كه بايد در نماز رعايت شود ، و هر گاه نماز - گزار رفتار پروردگار را با بندگانش در نظر آورد كه هر چه بندگان نافرمانى او مىكنند او در عوض به آنها اظهار لطف و مرحمت مينمايد و ساير صفات جمالية پروردگار را مورد تأمل قرار دهد قلبش اميدوار مىشود و از گناهان و خطاهائى كه از او نسبت به اين پروردگار مهربان سر زده و در مقابل احسان او كفران نموده و لطف و محبتهاى او را با گناه پاسخ گفته اظهار شرمسارى و حيا مىكند و اين رجاء و حياء دو امر آخر از امور ششگانه اى است كه بيان داشتيم .
و اولين و مهمترين اينها همت انسان است ، زيرا اگر آدمى هنگام انجام عملى بر انجام آن همت بگمارد قلبش هم نزد آن عمل خواهد بود چه بخواهد و چه نخواهد ، بنابر اين ابتداى اسباب اين خصلتهاى ششگانه همت است و آنچه همت را پديد مىآورد ايمان و تصديق به اين حقيقت است كه سراى آخرت بهتر و پايدارتر ، و نماز وسيلهء دستيابى به آن است ، پس هر گاه اين ايمان براى آدمى حاصل شد ، همين ايمان همت را براى آدمى حاصل مىسازد ، در صورتى كه دنيا و محبت دنيا از حصول آن مانع نشود ، زيرا مجرد ايمان ، مادامى كه اين ايمان با دل - كندن از محبت دنيا تقويت نشود ، و مؤمن آن دسته از مسائل دنيائى را كه دل را از آخرت و نماز به خود مشغول ميدارد ، و هر فكر و ذكرى را كه بر خلاف توجه به نماز است از خود دور نكند در بقاء همت كافى نيست ، زيرا كسى كه چيزى را دوست بدارد بسيار ياد آن مىكند و ذكر و ياد محبوب خواه ناخواه قلب را متوجه آن مىسازد ، و از ياد غير آن باز ميدارد و براى همين هم هست كه مىبينى ما هر چه هم كه كوشش كنيم
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 189
مساهمون: رضا رجب زاده
ص١٨٩