فصل « در بيان احوالى كه نماز بواسطهء آن كامل مىشود »
حالاتى كه وسيلهء كمال نماز مىشود و عقل به لزوم آنها حكم مىكند و شرايع پيروان خود را بمراعات آنها امر نمودهاند شش حالت است :
حضور ، تفهم ، تعظيم ، هيبت ، رجاء ، حياء .
مقصود از حضور قلب اين است كه قلب در هنگام نماز نزد نماز باشد نه مشغول به امر ديگرى كه او را از نماز غافل كند ، و همين مقدار كه نماز گزار قلبش متوجه ظاهر احوال و اقوال نماز باشد در تحقق حضور قلب كافى است .
اما حضور قلب انواع و اقسام مختلفى دارد گاه مىشود كه قلب متوجه وجهى از وجوه نماز مىشود ، مثل اينكه نماز گزار توجه به اين امر پيدا كند كه او در حضور خدا ايستاده است ، و همين احساس حضور در برابر ذات ذو الجلال او را از حضور نزد هر فعل و قولى از افعال و اقوال نماز باز مىدارد ، گاه مىشود كه انسان مقيد و مشغول به تصحيح اداء حروف از مخرج آن و يا اداء كلمات به لحن عربى است ، گاهى مواظب اين است كه صورت افعال را صحيح بجاى آورد و گاهى فكرش متوجه معنائى از افعال و اقوال نماز مىشود ، مثل اينكه در معناى تكبير
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: رضا رجب زاده
ص١٨٦