سخن مىگفت و در پايان كلام اظهار داشت اگر او مؤمن بهاين دين شده بود صدهزار نفر بهواسطهى او اقبال « به امر مبارك » مىنمودند ! .
بالجمله از شيخ و سيد كتب و رسائل بسيار در دست است كه مهمتر از همه « شرحالزياره » در بيان زيارت جامعهى كبيره است و « شرح مشاعر و عرشيهى ملاصدرا » كه شيخ با اختلاف مذاق و مشربى كه با صدرالمتألهين داشته بر وفق ذوق خود ، « مشاعر » و « عرشيه » را شرح كرده و « شرح فوائد » كه در حقيقت مهمترين كتب اين طايفه است كه شيخ در اين كتاب تصرف در معقولات نموده و به اسم معارف الهيه در وادى حكمت قدم گذاشته و راجع بهمعرفت وجود و اقسام آن و خلق اشيا و صدور افعال از انسان و ثبوت اختيار ، يك سلسله بياناتى دارد كه گاهى معارضه با اقوال حكما و قواعد حكمت مىكند .
و از سيد چهار رسالهى عربى و كتابى بهاسم « اسرار عقايد » بهفارسى در دست است و از اينها گذشته كتاب « شرح القصيده » نيز از او است و اين كتاب شرح قصيدهاى است كه عبدالباقى پاشا در مدح موسى بن جعفر ( ع ) گفته و هر جا كه سيد ميدان و فرصتى بهدست آورده به بيان اصول و عقايد خود پرداخته ، بابيه بهاين كتاب بيشتر از ساير كتب شيخيه اهميت مىدهند .
* * * اما كتب و مؤلفات « باب » غير از دو كتاب « بيان » فارسى و عربى كه در اوامر و احكام نوشته و رسائلى نيز كه در تفسير بعضى سور آيات قرآنى به رشتهى تحرير در آورده ، كتاب « اسماء و دلايل سبعه » و « رسالهى عدليه » نيز از او است كه مجموعاً شامل بعضى خطابات و پارهاى كلمات عربى است و از ميرزا يحيى ازل كتب متعدده در دست است نظير « مستيقظ اخلاق روحانيون » ، « آثار الازلى » ، « كتاب نور » و هشتاد رساله و مقالات ديگر كه بر سبك و رويهى سيد باب مرقوم داشته و كتابى نيز در شرح قضيهى باب به اسم « محمل بديع در وقايع ظهور منيع » نوشته .
اهل بهاء كتب ازل را به هيچ نشمرده به نظر استهزاء در آن مىنگرند و بعضى از
خاطرات زندگى صبحى و تاريخ بابيگرى و بهائيگرى ( فارسى ) — صفحة 94
مساهمون: فضل الله مهتدى
ص٩٤