اشارتى داشتيم . اگر نه ، چنانچه مراد از روح در همه جاى قرآن كريم ، جبرائيل ( عليه السلام ) باشد بايد عيسى و جبرائيل ( عليهما السلام ) يكى باشند ، چرا كه خداوند متعال ، هر دو را « روح » ناميده است .
ج - عدهاى را عقيده بر آن است كه مراد از روح در آيهء مورد بحث ، قرآن كريم است ، به اين دليل كه خداوند متعال قرآن كريم را به « روح » نامبردار ساخته است ، آنجا كه مىفرمايد :
« وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا . . . » .
بنابراين ، فشردهء پرسش و پاسخ مندرج در اين آيه چنين است كه آنها راجع به قرآن كريم از تو سؤال مىكنند كه آيا از سوى خدا نازل شده ، و يا اينكه تو آن را از پيش خود ، ساخته و پرداختهاى ؟ به آنها پاسخ گوى كه قرآن كريم از امر پروردگارم مىباشد . و جز خدا هيچكسى نمىتواند به مانند آن را بسازد و سخنى به سان آن را بپردازد . على هذا قرآن كريم نشانهاى داراى اعجاز و بازگو كنندهء صحت و حقانيت رسالت من مىباشد ، امّا آگاهى شما در اين مورد ناچيز است و شما از احاطهء علمى لازم در بارهء اين حقيقت بىبهره هستيد ، و لذا قادر به پرداختن سخنى به مانند قرآن كريم نمىباشيد .
طرفداران نظريهء اخير مىگويند : آيهاى كه پس از آيهء مربوط به سؤال از روح آمده است مؤيد آن مىباشد كه منظور از آن ، قرآن كريم است . چرا كه اين دو آيه بدين صورت در كنار هم آمده است :
« وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا . وَلَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ بِه عَلَيْنا وَكِيلًا » ( اسراء : 85 ، 86 ) .
اما بايد اين نظريه را مانند آراء ديگر نادرست برشمرد ، به اين دليل كه اعطاء نام و عنوان « روح » به قرآن كريم در پارهاى از آيات مستلزم آن نيست كه مراد از روح - در هر موردى از قرآن كريم - عبارت از قرآن كريم باشد ، چنان كه در مورد نام گذارى جبرائيل ( عليه السلام ) به « روح » همين نكته را ياد كرديم . علاوه بر اينكه ادعاء اين نام گذارى فاقد دليل مىباشد ، آيهء بعد از آيهء سؤال از روح نيز نمىتواند اختصاصا مؤيد اين نظريه باشد ، بلكه حتى مىتواند مؤيد و گواه نظريات ديگر نيز تلقى گردد .
د - دستهاى از مفسرين بر آنند كه مراد از روح در آيهء مذكور ، روح انسانى است ، و همين مفهوم - در صورتى كه روح به صورت مطلق ذكر شود - به اذهان روى مىآورد و به
اسباب النزول ( فارسي ) — صفحة 201
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص٢٠١