آوردهاند كه نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) بيمار شد و نتوانست يك شب و يا دو شب از جاى خود برخيزد . زنى « 121 » نزد آنحضرت آمد و گفت : اى محمد ، من چنين مىبينم كه مدتى است شيطان تو نزد تو نمىآيد و ترا ترك گفته است ؟ ! به دنبال سخن اين زن بود كه خداوند متعال آيات سورهء « و الضحى » را نازل كرد :
« وَالضُّحى ، وَاللَّيْلِ إِذا سَجى ، ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَما قَلى ، وَلَلآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الأُولى ، وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى . . . »
سوگند به روز روشن و چاشتگاه ، و سوگند به شب آنگاه كه آرام گيرد و يا همه جا را زير پوشش قرار دهد ، كه خداوند ترا بدرود نگفته و از تو ناخوش نيست . و سراى پسين و آن جهانى ، ترا به از سراى پيشين و اين جهانى است ، و به زودى پروردگارت ترا مشمول عطاى خويش ساخته تا خشنود گردى .
در رابطه با آيات مذكور ، طبرانى « 122 » و ابن ابى شيبه « 123 » ، حديثى را از حفص بن ميسره « 124 » آوردهاند كه او از مادرش ، و او نيز از مادر خود - كه خدمتكار رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) بود - روايت كرده است : توله سگى وارد خانهء آنحضرت شد و زير تخت آن حضرت رفت و همانجا ماند و سر انجام در همانجا مرد . پس از اين جريان چهار روز بر نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) سپرى گشت كه وحى بر آن حضرت نازل نمىشد . نبى
هامش
121 - گويند : اين زن ، ام جميل ، همسر ابى لهب و خواهر ابى سفيان بوده است ( رك : كشف الاسرار 10 / 532 .
روض الجنان 10 / 309 . در اسباب النزول واحدى آمده است : زنى از قريش . اما طبرسى مىنويسد : فقالت لهام جميل بنت حرب ، امرأة ابى لهب » ( بنگريد به اسباب النزول : واحدى ، ص 256 . مجمع البيان 10 / 504 ) .
122 - أبو القاسم سليمان بن احمد بن ايوب بن مطير لخمى شامى ( 260 - 360 ه ق ) از كبار محدّثين كه اصلا از « طبريهء » شام بوده و بدان منسوب است ، اما خود در « عكا » زاده شد و به حجاز و يمن و مصر و عراق و ايران و جزيره سفر كرده ، و در اصفهان از دنيا رفت . وى داراى سه معجم : صغير ، كبير ، و وسيط در حديث مىباشد كه اسماء مشايخ حديث را در آنها به ترتيب حروف تهجى آورده است . از جمله آثار او است : « كتابهايى در تفسير » ، « الاوائل » ، « دلائل النبوة » ، و جز آنها ( الاعلام 3 / 181 ) .
123 - سه نفر به نام ابن ابى شيبه معروفند : كه هر سه ، عبسى هستند : 1 - ابو جعفر محمد بن عثمان بن محمد بن ابى شيبه عبسى ( م 297 ه ق ) مورّخ رجال حديث و از حفّاظ به شمار مىآيد ، و كتاب بزرگى در تاريخ نگاشته است ( الاعلام 7 / 142 ) 2 - ابو بكر عبد اللَّه بن محمد بن ابى شيبهء عبسى ( 159 - 235 ه ق ) از حفّاظ حديث و داراى كتاب « المسند » و « المصنّف » در حديث 3 - برادر او : ابو الحسن عثمان بن محمد بن ابى شيبهء عبسى ( 156 - 239 ) از حفّاظ حديث و مؤلف « المسند » و « التفسير » مىباشد ( رك : الاعلام 4 / 260 و 1373 .
124 - ابو عمرو حفص بن ميسرة شامى ، محدث .