مسئله دوم - آيا ملاك ، عموم لفظ است و يا خصوص سبب ؟
مقدمه :
يكى از مسائل شايان توجه در مبحث « اسباب النزول » عبارت از اختلافى است كه ميان دانشمندان اصول فقه پديد آمده است مبنى بر اينكه آيا عموم لفظ ، ملاك و معتبر است و يا خصوص سبب نزول .
از ديدگاه سيوطى آن رأى و نظريهاى كه صحيح تر مىباشد اين است كه عموم لفظ معتبر و ملاك است ، به اين دليل كه شمارى از آيات به خاطر اسباب خاصى نازل شده كه علماء و دانشمندان اسلامى بالاتفاق آن را به غير موارد اسباب النزول آنها تعميم داده و گفتهاند : حكم آن آيات - على رغم آنكه مربوط به موارد خاصى است - شامل موارد ديگر نيز مىگردد .
به عبارت ديگر : آيا خاص بودن سبب و موجبى كه انگيزهء نزول آيه و يا آياتى تلقى مىشود - در صورتى كه تعبير آيه و يا آيات ، عام باشد - موجب تخصيص حكم آن به مورد نزول مىگردد ، و يا اينكه تعبير عامّ آيه ملاك و معتبر است و در نتيجه حكم آن نيز عام و شامل همهء افراد مىباشد ، و در نتيجه آنگونه آياتى كه در پى يكى از اسباب و موجباتى كه قبلا از آنها ياد كرديم نازل شده و داراى تعبيرى عام مىباشد حكم آنها به همان مواردى محدود نيست كه باعث نزول آنها گشته است ، و لذا مىتوان عموم تعبير آيه را به موارد و وقايع مشابه تعميم داد . و سبب خاص كه پىآمد آن ، نزول آيه يا آياتى است و آن آيه يا آيات با تعبيرى عام نازل گرديده است نمىتواند قانون و حكم عام را به اوضاع و شرايط سبب نزول محدود سازد ، بلكه علاوه بر آنكه - حكم مندرج در آيه ، مورد مربوط به سبب نزول را در بر مىگيرد - همهء مواردى را كه مشابه با شرايط سبب نزول است زير پوشش خود قرار مىدهد .
اسباب النزول ( فارسي ) — صفحة 103
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص١٠٣