ملوك دو ساحل - مغرب و اندلس - چون ادارسه و امويان و شيعه را در غزو با اين برغواطه و جهاد با ايشان در اثناى اين حوادث و بعد از آن آثار عظيمى است . چون جعفر بن على از اندلس به مغرب آمد و المنصور بن ابى عامر در سال 366 فرمانروايى مغرب به او داد در بصره ( از بلاد مغرب ] فرود آمد سپس ميان او و برادرش يحيى خلاف افتاد . برادرش يحيى سپاه و امراى زناته را بر ضد او تحريض كرد . جعفر بدان سبب دست از فرمانروايى برداشت و آهنگ جهاد برغواطه كرد و اين عمل را از اعمال صالحهء خويش بر مىشمرد . جعفر با اهل مغرب و همهء سپاهيان اندلسى روان شد و در وسط بلادشان با آنان روياروى گرديد . ولى در اين نبرد شكست خورد و با برخى از سپاهيانش جان خويش برهانيد و نزد برادر به بصره رفت . سپس المنصور بن ابى عامر او را فرا خواند و او برادر خود را در امارت مغرب رها كرد و خود برفت .
در سال 368 بدان هنگام كه بلكين بن زيرى به غزاى مغرب رفت و زناته از برابر او تا باروى سبته عقب نشستند و در كوههاى صعب العبور آن ديار پناه گرفتند بلكين به آهنگ جهاد برغواطه باز گرديد و پيش تاخت . ابو منصور عيسى بن ابى الانصار همراه با قوم خود به جنگ او آمد ولى به هزيمت شد .
در اين نبرد ابو منصور كشته شد و بلكين شمشير در آنان نهاد و اسيرانشان را به قيروان فرستاد و خود در مغرب درنگ كرد و در راه قيروان هلاك شد و من نمىدانم بعد از ابو منصور چه كسى به جاى او قرار گرفت . چون عبد الملك بن المنصور غلام خود واضح را به مغرب فرستاد واضح به هنگام بازگشتش از جنگ زيرى بن عطيه به سال 389 به جنگ برغواطه رفت .
او در اين نبرد علاوه بر سپاهيان خود امراى نواحى و اهل آن ولايات را نيز به همراه داشت .
از اين رو در كشتار و اسير كردن افراط ورزيد . سپس بنى يفرن نيز پس از امارت يافتن بنى يعلى بن محمد اليفرنى به جنگ ايشان لشكر بردند و در ناحيهء سلا از بلاد مغرب نبرد در گرفت و آنجا را از قلمرو فرزندان زيرى بن عطيهء مغراوى پس از يك سلسله نبردها بيرون آورد .
كار فرمانروايى يعلى به دست تميم بن زيرى بن يعلى افتاد . در آغاز قرن پنجم . او در شهر سلا و مجاور برغواطه بود . در جهاد با ايشان اثرى بزرگ داشت . اين واقعه در سال 420 اتفاق افتاد . تميم بر تامسنا غلبه يافت و از سوى خود كسى را بر آن بر گماشت و پيش از آن بسيارى را كشته و اسير كرده بود . پس از تميم بار ديگر برغواطه سر برداشت تا دولت لمتونه بر سر كار آمد . لمتونيان از مواطن خود در صحراى غربى بيرون آمدند و به بلاد مغرب رفتند .
و بسيارى از سوس اقصى و جبال مصامده را تصرف كردند . سپس هواى جهاد با برغواطه در تامسنا و بلاد وابستهء آن از نواحى ريف غربى ، در سرشان افتاد . ابو بكر بن عمر امير لمتونه با مرابطين كه قوم او بودند به سوى ايشان راند . در اين نبردها حوادث مهم اتفاق افتاد چنان كه در يكى از آنها در سال 450 صاحب دعوت عبد اللّه بن ياسين كزولى كشته شد . ابو بكر و قومش پس از او همچنان به جهاد خويش ادامه دادند تا دشمن را از پاى در آوردند و آثارشان
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 220
مساهمون: ابن خلدون
ص٢٢٠