« يضلّنا » خبر « إن » . در « كاد » ضميرى مستتر است كه به « رسول » برمىگردد . واژهء « لو لا » بر امتناع چيزى به سبب وجود چيزى ديگر دلالت دارد . مصدر مؤوّل از « صبرنا » مبتدا و خبرش محذوف است : لو لا صبرنا موجود لأضلنا الرّسول .
[ تفسير ]
موقعيت عيسى عليه السّلام و موقعيت محمّد صلّى اللّه عليه و إله
وَ إِذا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُواً أَ هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا .
پيامبر صلّى اللّه عليه و إله پس از بعثت مدّت سيزده سال در مكه اقامت گزيد و قومش را به ايمان به خداى يگانهاى فراخواند كه به عدالت امر و از ستم نهى مىكند و در نزدش سياه و سفيد ، دارا و نادار يكسانند و معيار برترى ، تنها تقواست . بنابراين ، پس از اين فراخوانى اگر سركردگان قريش بر محمّد صلّى اللّه عليه و إله سخت بگيرند ، آزارش دهند و او ، و سخنانش را ريشخند كنند ، هيچ شگفتى ندارد . اصل برابرى [ در اسلام ] زمينهء خوبى براى تمسخر و ريشخند كردن آنان بود : بلال ، اين بردهء سياهپوست و نادار همانند ابو جهل ، صاحب مقام و ثروت است و حتّى در پيشگاه خداوند بالاتر از اوست ؛ زيرا وى پاكتر و با تقواتر مىباشد و اين ، چيزى بسيار شگفتآور است ! لكن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در برابر اين آزارها شكيبايى كرد و به دعوت خود ادامه و وظيفهاش را انجام داد ؛ زيرا هدفى كه وى [ مردم را ] به سوى آن فرامىخواند ، همه چيز به سبب آن آسان مىشد . اينچنين است كه انسان بزرگ در برابر كمخردان و نيروهاى بدى و گمراهى مقاومت مىكند ، در حالى كه اطمينان كامل دارد كه خداوند با اوست و فردا هم از آن اوست ؛ زيرا باطل از بين مىرود ، هرچند مدّتش به درازا بكشد .
مصطفى صادق رافعى ميان موقعيت عيسى عليه السّلام هنگامى كه بنى اسرائيل او را مسخره كردند و موقعيت محمّد صلّى اللّه عليه و إله زمانى كه قريش او را به باد ريشخند گرفتند ، مقايسهاى انجام داده ، چنين مىگويد :
« كفّار در گذشته ، حضرت مسيح عليه السّلام را مسخره كردند و او به مسخرهكنندگانش