1 .
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ .
« لام » براى تعليل است ؛ يعنى به سبب زوال خورشيد و يا به معناى « عند » است ؛ نظير كتبته لخمس خلون من شهر كذا ؛ آن را در هنگامى كه پنج روز از ماه فلان گذشته بود ، نوشتم . مفسران در مورد اينكه مراد از دلوك چيست ، اختلاف نظر دارند . برخى مىگويند : مقصود غروب خورشيد است . برخى مىگويند : مراد زوال خورشيد از ميانه آسمان است و اكثريت همين نظريه دوم را برگزيدهاند ؛ امّا غسق اللّيل به معناى سياهى و تاريكى شب است .
از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه غسق به معناى نصف شب است . در تفاسير شيعه و سنّى آمده است كه اين آيه پنج نماز را دربرمىگيرد : ظهر و عصر كه دلوك الشمس آنها را دربرمىگيرد ، مغرب و عشا كه غسق الليل مشتمل بر آنهاست و نماز صبحگاه كه همان قرآن الفجر است ، چنانكه خواهد آمد . از مفسران شيعه ، طبرسى در مجمع البيان مىگويد : « اين آيه ، نمازهاى پنجگانه را دربرمىگيرد : دو نماز هنگام زوال خورشيد كه عبارتند از : ظهر و عصر ، دو نماز هنگام تاريكى شب كه همان مغرب و عشا مىباشند و مراد از قرآن الفجر ، نماز صبحگاهى است و اين است نمازهاى پنجگانه » .
رازى ( از علماى اهل سنّت ) مىگويد : « أقم الصلاة يعنى نماز را از زمان زوال خورشيد تا نيمهشب ادامه بده . بنابراين ، عبارت مزبور شامل نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا مىشود . سپس مىگويد به اجماع فقها منظور از قرآن الفجر نماز صبح است » .
شايان ذكر است كه فقها در كتابهايشان از سخن گفتن دربارهء نماز ظهر آغاز مىكنند و اين امر ، به خاطر پيروى از سخن خداوند است : أقم الصلاة لدلوك الشمس ؛ زيرا خداى سبحان ، سخن خود را با بيان وقت ظهر آغاز كرده است . بهعلاوه ، در روايات آمده است كه ظهر نخستين نمازى است كه در اسلام واجب شد و آنگاه ديگر نمازها به ترتيب واجب شدند . وجوب نماز در مكه ، يك سال پيش از هجرت و در شب اسراء صورت گرفت .