همهء مذاهب اسلامى اتفاقنظر دارند كه نمازگزاردن پيش از وقت آن روا نيست و نيز هرگاه خورشيد زوال كند ، وقت ظهر داخل مىشود ؛ لكن پيروان مذاهب ، در مقدار اين وقت و ادامهء آن اختلاف دارند . اماميه مىگويد : به مقدار اداى نماز ظهر از آغاز زوال خورشيد ، وقت اختصاصى نماز ظهر است و به مقدار اداى نماز عصر از آخر روز ، وقت اختصاصى نماز عصر است و ميانهء آغاز [ زوال خورشيد ] و پايان روز ، وقت مشترك نماز ظهر و نماز عصر مىباشد و ظاهر آيه نيز همين نظريه را مىگويد :
« از هنگام زوال خورشيد تا آنگاه كه تاريكى شب فرامىرسد » . اين آيه - چنانكه در ديگر مذاهب آمده ، تفصيل نداده است .
مذاهب اسلامى ديگر مىگويند : وقت نماز ظهر از زوال خورشيد آغاز مىشود تا اينكه سايهء هرچيزى همانند خودش گردد و به صرف اينكه سايه بزرگتر از خودش شود ، وقت نماز ظهر از بين مىرود و وقت نماز عصر داخل مىشود . تفصيل اين مسئله در كتاب ما ( الفقه على المذاهب الخمسه ) موجود است .
2 .
وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً .
مذاهب اسلامى بر اين موضوع وحدت نظر دارند كه مراد از قرآن الفجر ، آن چيزى است كه در نماز صبح قرائت مىشود نيز اتفاق دارند كه وقت نماز صبح از هنگام طلوع فجر صادق است تا طلوع خورشيد ، جز پيروان مذهب مالكيه كه مىگويند : نماز صبح دو وقت دارد : اختيارى كه از طلوع فجر است تا هنگامى كه انسانها وقتى به چهرهء يكديگر نگاه كنند ، همديگر را بشناسند و اضطرارى كه از اين هنگام آغاز مىشود تا برآمدن خورشيد .
در اينجا ، سخن يكى از صوفيان خندهآور است كه مىگويد : مراد از فجر انفجار قلب است .
بهگواهى طبرسى و رازى ، مفسران بر اين امر اجماع دارند كه مراد از « مشهودا » در آيهء شريفه آن است كه فرشتگان شب و روز گرد مىآيند تا به نماز صبح حاضر شوند و دليلشان روايتى است كه بخارى در صحيح ، جلد ششم آن را از ابو هريره در بخش