سورهء بنى اسرائيل نقل كرده است . ما دربارهء اين روايت ترديد داريم و « مشهودا » را به حضور حواس تفسير مىكنيم ؛ زيرا انسان در هنگام صبح ، پس از آنكه مقدارى خوابيده و مدتى كار نكرده ، داراى حواس آماده است و به همين دليل گفتهاند : چقدر خواب موجب نقض تصميمهاى روز مىشود !
3 .
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ .
« تهجّد ؛ بيدار بمان » . اين خطاب تنها به محمّد صلّى اللّه عليه و إله اختصاص دارد و ضمير « به » ، به قرآن برمىگردد . « نافلة » ؛ زيادى . « لك » « لام » براى اختصاص و معناى آيه چنين است : اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! خداوند نماز ديگرى را براى تو واجب قرارداده كه افزون بر نمازهاى پنجگانهاى كه بر تو و ديگران واجبند ، آن را بايد در شب به جا آورى خداوند مىگويد : « اى جامه بر خود پيچيده ! شب را زنده بدار ، مگر اندكى را » . « 1 » و نيز مىفرمايد : « در پارهاى از شب سجدهاش كن و در همهء درازناى شب تسبيحش گوى » . « 2 » اين نماز ، نماز شب نام دارد و وقت آن از نيمهء شب تا طلوع فجر است . اين نماز ، همانطور كه گفتيم ، بر پيامبر صلّى اللّه عليه و إله واجب و بر ديگران مستحب است .
عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً .
« عسى » در سخن آفريدگان بر اميدوارى دلالت مىكند و در سخن آفريدگار بر وجوب و لزوم . خطاب « يبعثك » براى حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله است و چيزى بالاتر از محمّد صلّى اللّه عليه و إله و مقام او و خاندانش وجود ندارد ، جز خداوندى كه همتا ندارد . در برخى از روايات است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مقام محمود در اين آيه را به مقامى تفسير كرد كه در اين مقام در روز قيامت براى امت خود شفاعت مىكند .
وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ .
خداوند به پيامبرش دستور داد كه با اين دعا او را بخواند . صدق مدخل و مخرج كنايه از حق و اخلاص در
هامش
( 1 ) . مزّمل ( 73 ) آيهء 2 .
( 2 ) . انسان ( 76 ) آيهء 26 .