ديدگاه درست آن است كه بسيار دور بهنظر مىرسد كه آيه در صدد مقايسه انسان و فرشته باشد و نيز مراد از واژهء « كثير » در اينجا همان معناى ظاهرى آن است ؛ زيرا هيچ دليلى براى تأويل و تصرّف در معناى اين واژه وجود ندارد ، بلكه علم تأكيد مىكند كه اين واژه بايد بر همان ظاهرش باقى بماند ؛ زيرا اكتشافات علمى اين نظرگاه را باطل كرده است كه مىگويد : زمين مركز جهان هستى و انسان سرور اين جهان است و نيز اين اكتشافات تأييد مىكند كه انسان از لحاظ ضخامت و ديگر ويژگىها چقدر نسبت به جهان ناچيز است . قرآن كريم نيز اين اكتشافات را قبول دارد ، چراكه در آيهء 57 سورهء غافر آمده است : « هر آينه آفرينش آسمان و زمين از آفرينش مردم بزرگتر است ، ولى بيشتر مردم نمىدانند » . اين كرهء زمين كه مردم بر روى آن زندگى مىكنند يكى از ميلياردها ستارهاى است كه دانش جديد بهرغم آنهمه اكتشافاتش ، تعداد اين ستارگان را نمىشناسد . به علاوه ، بسيارى از دانشمندان مىگويند : در جهان ستارگانى وجود دارند كه موجودات خردمندى در آنها سكونت دارند و چهبسا اين موجودات از انسان هم خردمندتر و پيشرفتهتر باشند .
البته ، انسان آقايى است بزرگوار و در اين ، ترديدى نيست ، لكن آقا و سرور تمام آفريدگان نمىباشد ؛ بلكه از زمرهء سروران است و بهترين دليل براى اثبات اين ادّعا ، بىخبرى انسان از بيشتر موجودات و نيز ضعف و ناتوانى او از تصرّف در آنهاست و حتّى او علاوه بر اينكه موجودات آسمانى را كه از ميلياردها كهكشان تشكيل مىشوند ، نمىشناسد ، از بيشتر موجودات زمينى هم بىخبر است .
بديهى است كه نخستين شرط سيادت ، توان تصرّف در چيزى است كه انسان مىخواهد بر آن سيادت كند . پس از شرح واژههاى آيهء كريمه ، به گوشهاى از ويژگىهايى كه خداوند بهوسيلهء آنها به فرزندان آدم كرامت بخشيده ، اشاره مىكنيم :
1 . خدا انسان را در بهترين صورت آفريد . مىفرمايد : « شما را صورت بخشيد و
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١١٣