وسايل العباد في يوم التناد ( الفقه الإجمالي على مذهب أهل البيت ع ) — صفحة 114

الأصول كه نتيجة ومفاد آن به عينه مطابق فرمايش شيخ انصارى مىباشد وتفاوت آن راجع به اينكه محقق مرقوم جمله لا ضرر را حمل بر معنى حقيقية ادعائيه نموده است ومرحوم شيخ حمل بر مجاز ، به اين بيان كه چون نفى حقيقت ضرر به نفى تكويني ممكن نيست ، پس لا ضرر را كه نفى حقيقت است حمل مىنماييم به نفى تشريعي يعنى نفى حقيقت را مىنماييم به لحاظ نفى حكم وصفت ادعاءً ودر استعمالات فقهاء غالباً اين تركيب كه ظاهر آن نفى حقيقت است استعمال شده در نفى احكام وصفات ادعاءً مثل « يَا أَشْبَاهَ الرِّجَالِ وَلَا رِجَالَ » ( 1 ) كه در اين جمله لارجال نفى حقيقت است به لحاظ نفى صفت رجوليت ادعاءً واين نحو حقيقت ادعائيه راجع است به قول سكاكى در اينكه استعمالات مجازيه را حقيقت نمايد وليكن نتيجة اين احتمال با احتمال سابق فرقى ندارد چون هر دو نفى حكم ضررى است من الشارع وشامل تمام موارد ضرر مىشود . احتمال پنجم : كه به نظر قاصر مىرسد اينكه مقصود از جمله لا ضرر ولاضرار مثل جمله لاحرج وأمثال اين تركيب جمله اخباريه است كه مفاد آن ( لا يرضى الله لعباده الضرر ) و ( ما جعل لكم في الدين من ضرر ) كما قال « ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » ( 2 ) واين احتمال با دو احتمال سابق به حسب نتيجة كه نفى احكام ضرريه است وشامل تمام افراد وموارد ضرر مىشود متحد ومساوى است ، وفرقى كه با دو قول ودو احتمال سابق دارد من حيث اللفظ مىباشد نه از جهت معنى زيرا كه بنابر قول شيخ اين تركيب مجاز است وبنابر قول محقق خراساني مجاز است عقلًا وحقيقت است ادعاءً وبنا بر احتمال سوم اين تركيب حقيقت است در اين معنى به لحاظ متفاهم عرفيه كه در عرف بلغاء اين تركيب را استعمال نمايند براي اين معنى بدون مؤنه زايده از تقدير كلمه يا تصرف در امر عقلي وغير ذلك . وقيد في الاسلام كه در بعضي روايات عامه يا خاصه وارد شده قرينه معينه است براي اين سه احتمال أخير و