تنزّل نماييم وگوييم ممكن است نفى حقيقت شئ را بنماييم از جهت نفى معظم آثار يا به جهت نفى صفت مختصه شىءٍ ، چون شىءٍ در صورتي كه از آثار معرّا شد كالعدم مىباشد وعرفا وعند البلغاء استعمال نفى حقيقت به لحاظ نفى صفات يا معظم آثار شايع است اما اين استعمال حقيقت است يا مجاز بر حسب قواعد بيانى .
فيه خلاف ، وسيأتي لهذا مزيد بيان فنقول الاحتمالات في جملة « لا ضرر ولاضرار » من حيث المفهوم والمراد من وجوه بعضها يعم موارد الضرر وبعضها خاصه .
احتمال أول آن كه جمله « لا ضرر ولاضرار » جمله اخباريه است در ظاهر ، ودر معنى جمله انشائيه باشد مثل قول الشارع « إذا كنت محدثاً وأردت الصلاة توضوأ وتغتسل » كه جمله اخباريه در معنى جمله انشائيه استعمال شده است . پس گوييم لا ضرر ولاضرار يعنى لا تضر ولاتضار كه نهى از ضرر وضرار است واستعمال اين تركيب در نهى هم بسيار است ودر عرف بلغاء وارد شده مثل « لانجس في الاسلام » و « لا رهبانية في الاسلام » كه ظهور در نهى دارد واحتمال غير نهى در آن خلاف ظاهر است وبنابراين احتمال جمله لا ضرر شامل مىشود حرمت اضرار به غير را مطلقاً در نفس وطرف وعرض ومال حتى در اضرار به حق غير مالي مثل حق الخيار وحق الشفعة كه به منزله حق مالي است ونيز شامل مىشود
حرمت اضرار به نفس را به انحاء الاضرار ، اما شامل عدم جعل احكام ضررى از ناحية شارع وعدم اضرار شارع به عباد نمىشود .
احتمال دوم آن كه جمله « لا ضرر ولاضرار » اخبار باشد از عدم ضرر غير متدارك به لحاظ وجود ضرر در خارج زيرا كه ضرر در صورت تدارك وجبران يعدّ كلا ضرر وچون به واسطه جبران ضرر در عرف از موضوع خود خارج مىشود ولا ضرر مىشود پس جمله لا ضرر صريح است در نفى ضرر به لحاظ عدم جعل احكام ضررى وكناية است از وجوب تدارك ضرر تا اينكه ضرر لا ضرر شود مثلًا در صورت بيع به أقل از قيمت ووقوع غبن ضرر است براي بايع ، پس به صريح لا ضرر لزوم ضررى جعل نشده وتدارك اين ضرر به واسطه
وسايل العباد في يوم التناد ( الفقه الإجمالي على مذهب أهل البيت ع ) — صفحة 111
مساهمون: شيخ احمد اهتمام (ملا احمد)
ص١١١