بالعكس يا آن كه بنا بر عقيل سكاكى گوييم استعمال ألفاظ در معاني مجازى به واسطه تصرف در امر عقلي است . مثلًا استعمال أسد در رجل شجاع به واسطه اين است كه براي أسد دو معنى تصور نموده به نحو ادعا كه هر دو معنى قدر جامع داشته باشند وادعاءً لفظ أسد را موضوع براي قدر مشترك فرض كنند در عالم خيال وتصور پس استعمال آن لفظ در هر دو معنى حقيقت است ليكن حقيقت ادّعائيه وبالآخرة اين معنى چون استعمال لفظ در غير ما وضع له مىباشد مجاز است وچنانچه سكاكى خواسته است از مجاز واستعمال در غير موضوع له فرار كند .
هذا كر على ما فر واين احتمال سوم را مرحوم شيخ انصارى داده است وشامل مىشود جمله لا ضرر به اين احتمال تمام موارد ضرر را در أموال وحقوق واعراض وأطراف ونفوس سواء كان من عند الله أو من الناس إلى نفسه أو إلى غيره . مثلًا در عدم جواز اضرار به نفس گويد : شارع حكم اباحه وجواز اضرار به نفس تشريع نكرده ، پس حرام است . ودر اضرار به غير گويد حكم اباحه وجواز اضرار به غير جعل نشده پس حرام است اضرار به مؤمن ، ودر خصوص احكام ضرريه مجعوله گويد آنچه به عنوان أولى از احكام ضررى جعل شده مخصص عموم لا ضرر مىباشد وآن مقدار ضررى كه از تكليف وجعل حكم ناشى مىشود مستثنى است اما اگر احياناً در بعض موارد چه در عبادات يا غيره ضررى زيادة از ضرر اصلى پيدا شود به حكم لا ضرر ولاضرار منفى است در شرع مثلًا جعل وضوء وتكليف به وضوء وخريدن آب وضوء به قيمت عادله ضررى است مجعول ومخصص وحاكم بر قاعده لا ضرر است اما اگر در بعض موارد وضوء ضررى تازه پيدا شود مثل خريدن آب وضو به اضعاف قيمت كه لايتحمل عادتاً وعرفاً يا اينكه سرماى سخت باشد كه مشقت وضرر
تازه پيدا شود غير متعارف به حكم لا ضرر منفى مىباشد ودر اين موقع گوييم حكم وضو مرفوع است بلاضرر .
احتمال چهارم : در مفاد جمله « لا ضرر ولاضرار » فرمايش محقق خراساني است در كفاية
وسايل العباد في يوم التناد ( الفقه الإجمالي على مذهب أهل البيت ع ) — صفحة 113
مساهمون: شيخ احمد اهتمام (ملا احمد)
ص١١٣